Nazioarteko euskaldunak

DRINDOTS ARGENTINAN

2011-11-18T07:20:00.000-08:00

Mapucheak

2011-07-01T01:49:00.001-07:00

Mapuche jendearen jatorria Hego Amerikakoa da.
Txileko erdi aldean eta Argentinako zenbait probintziatan (Neuquen, Río Negro eta Buenos Airesko zati batean) sortu ziren.
Mapu=lur
Che=jende
Espainar konkistatzaileak kontinentearen hegoaldera iritsi zirenean, “XVI” mendean, milioi bat Mapuche inguru aurkitu zituzten.
Beren kulturan lurrarekin harreman handia dutela nabari da, adibidez, izenek leku ezberdinak deskribatzen dituzte.
Mapuche jendearen lur nagusia Andesko mendikatea da, Pire-Mapu edo Piren, elurren lurra esan nahi duena.
Mapucheek udazkenean beren erlijio jaiegunetan “Nguillatun edo Kamaruko” egiten dituzte. Hauetan lurrari (Neguenechen) eskerrak ematen dizkiote beren bizitza, familia, klima eta uztarengatik. Izan ere, beren jainko inportanteena da lurra (Neguenechen) .
Gaur egun Mapuche jendea bere lurraldearen erreklamazioa egiten ari da.

Bi zibilizazio

2011-06-09T01:50:00.000-07:00

Maia zibilizazioa

k.a. 1500 urtean jaio zen, eta k.o. 900 desagertu.
Arkitektura eta zientziarekiko jakin-mina oso harrigarria eta interesgarria zen.
Zibilizazioak 400.000 Km2 zituen, Mexikoa (Yucatán, Campeche, Tabasco, Quintana Roo estatuak) Belizeraino iristen zen.
Klima eta lurra oso desberdinak ziren. Iparraldea harritsua, elkorra eta berotsua zen. Erdialdekoa euritsua. Hegoaldeko, berriz, hotza eta epela, pinudiekin eta altzifrekin.
Gizartean hierarkia oso zorrotza zen. Nekazariak ziren eta bere janari nagusia artoa zen. Gainera gameluak ehizatzen zituzten eta arrantzatzea ere asko gustatzen zitzaien.

Azteka inperioa

Gobernua: monarkia
Hizkuntza: Náhuatl eta beste batzuk.
Erlijioa: politeista
Biztanleak 20.000.000 ziren eta 500,000 Km2 hartu zuten. Hiribua Tenochtitlan zen eta XIV mendean gora egin zuen.
Náhuatl hitz egiten zuten eta ideograma eta “pictigrama”k erabiltzen zituzten idazteko.
Artoa eta tabakoa ziren ereiten zituzten fruitu nagusiak.
Gainera, medikuntza naturalean jardun zuten belarrekin.
Eta, batzuek sakrifizioak egiten zituzten, norbait gaixotzen zenean.

12. eta 13. narrazioak

2011-06-09T01:39:00.000-07:00

Beltza

Aupa, gai hau asko gustatzen zait, koloreak eta bere esanahiak oso gai interesgarria da. Badakit ideia dela narrazio bat aukeratzea eta euskarazko bertsioa egitea, eta besteek asmatzea kolorea, baina, gai honek Txileko abesti oso ospetsu bat gogorarazi dit, Violeta Parraren “Casamiento de negros” da.
Kantu honetan beti edo dena da beltza, nahiz eta hemen, Txilen, Hegoamerikatako beste herrialde batzuetan ez bezala, ez egon beltzik. Seguru asko gure eguraldia oso hotza delako eta ,agian, esklaboak hona ekartzea, munduaren azken herrira, mendietan zehar, basamortua hegoaldean, eta itsasoa mendebaldean, oso zaila izango zelako. Horretaz gain, lekuak, paisaiak, eguraldia eta lanak desberdinak dira: hemen mahastiak, sagastiak, galsoroak ditugu; besteetan, ordea, kafea, kakoa, azukreak, bananak… beharbada, horregatik, indargabetu zuen Txilek esklabotza 1911. urtean.
Gaira itzulita, abesti hau oso alaia eta ezaguna da, jokoa da beti BELTZA hitza agertzen dela, baina egia esanda (eta euskal abestiak bezala) hitza oso tristea da..

Beltzen ezkontza

Ezkontza antolatu da,
dena beltzez estalita.
Beltzak, ezkongaiak eta aita-amabitxiak
Beltzak, koinatuak eta aita-amaginarrebak
Eta ezkondu dituen apaiza ere
Beltza bera.

Festa hasi zutenean,
Mahai-zapi beltza ipini zuten,
Gero postrera iritsi eta
jan zituzten piku lehorrak.
Eta zeru beltzaren azpian
joan ziren ohera.

Eta han dira buru biak
Beltzarena beltzarekin (emakume beltzarena, gizon beltzarekin)
Hotzak argitu zituen egunak
Eta piztu behar izan zuten sua.
Ikatza ekarri zuen beltzak
ikatza bera ere beltza.

Minak dago emakume beltza
Herriko medikua etorri eta
Basako txaplata errezeta,
Baina basoko beltzena.
Eman zioten beltzari gajoari
Mendiko makiaren zukua..

Eta hil zen beltza
Hura pena beltz gizagaixoarena!
Kaxoi baten barruan sartu zuen,
kaxoi beltz batean
ez zuten kandelarik piztu
Hura bai gaubeila beltza!

Lagun batek esan zidan, Txilen beltzik ez dagoenez, “Beltza” hitza aldatu behar duzula, eta “pobrea” ipini leku bere lekuan, eta ondo ulertuko dituzu hitzak. Kritika sozial handia du, eta zoritxarrez egia da.

Hementxe duzu abestia:

Hitzak gaztelaniaz

Casamiento de negros

Se ha formado un casamiento
Todo cubierto de negro,
Negros novios y padrinos,
Negros cuñados y suegros,
Y el cura que los casó
Era de los mismos negros.

Cuando empezaron la fiesta
Pusieron un mantel negro
Luego llegaron al postre
Se sirvieron higos secos
Y se fueron a acostar
Debajo de un cielo negro.

Y allí están las dos cabezas
De la negra con el negro,
Amanecieron con frío
Tuvieron que prender fuego,
Carbón trajo la negrita
Carbón que también es negro.

Algo le duele a la negra
Vino el médico del pueblo
Recetó emplastó de barro
Pero del barro más negro
Que el dieron a la negra
zumo de maqui del cerro.

Ya se murió la negrita
Que pena pa´pobre negro,
La echó dentro de una cajón
Cajón pintado de negro,
No prendieron ni una vela
Hay que velorio más negro.

Urdina
Koloreak emozio ezberdinak dituzte,kolore bakoitzak esanahi ezberdina baitu. Horregatik, asko idatzi izan da gai honi buruz.
Nire herrian, Txilen, hegoaldean, “Wall Mapu” edo Mapuche herrian badago usadio bat, Kosmos-ikuspuntuaren arabera.
Kolorea urdina:
Urdinak esanahi handia du mapuche-entzat: hildako eta bizitzaren arima; urdinaren bidez manifestatzen da bizitza,heriotza , arbaso zaharrak,jakintza, sorkuntza, kreazioa, baina bereziki : Mapuche arima.
Dena dator urdinetik, urdina kemena baita.
Urdinatik datoz animaliak, jendea, izakiak,mundua, haizea, mendiak. Eta orain arte Mapuche-ek diotenez, arazo handi bat dutenean edo hildako familiar batek haiekin hitz egin nahi duenean, agertzen dda (hildako familiarra) amets urdin batean, eta zaldi zuri batean etortzen da familiarra, biluzik. Horregatik Olerkiek “Elikura Chihuailaf”, besteak beste, idazten dute urdinari buruz, urdin kolore ez delako kolore asbtrakto bat...haiek bizi duten kolorea baizik, hori beti.
Xilografia artistak, Santos Chavez, mapuche, ere bere lanean egin zian mapuche-en begirada urdina koloretik. kontzeptu filosofikoa delako; ez da goibeltasuna, ez da bakardadea, ez da isiltasuna... Bizitza, sorkuntza, arima, arbaso zaharren berriak, hizkuntza, mundua eta kosmosa da.

11. narrazioa: Txuria

2011-06-09T01:31:00.000-07:00

Kasu honetan koloreen inguruko gogoeta egin du idazleak.

Koloreez ikusten dugu? Koloreak ote al dira? Agian ez… agian bestaldetik hasi beharko genuke, aurretik atzera, kontrako galdera eginez: zer dira koloreak? Begi aurrean daukaguna? besteek ikusten dutena? Eta horrekin batera bigarren galdera datorkigu: zeintzuk dira besteak? animaliak? Beste pertsona batzuk? Geu beste egoera batean?
Ez dut uste kolorea zera hain geldia denik, ikuslearen ikuspuntuaren arabera aldatzen den zerbait baizik. Beltza, adibidez… batzuentzat aterpe bat da, edo bizimodu bat; beste batzuentzat, ordea, beldurgarria, edo bizimodu baten falta. Eta badaude beste batzuk kolorerik ez dela uste dutenak, kolore falta baizik. Batzuek hiria grisa ikusten dute. Beste batzuk, argiz koloreztatua. Beste batzuek herriko berdea edo argirik gabeko argia (“gizakien argirik gabekoa”, hain zuzen) maite dute, benetako argitasuna argietatik urrutik dagoelakoan.
Baino umore eta egoerak alde batera utzita, ikuslearen menpean egoten jarraitzen dute. Txakurrek ez dituzte ikusten guk ikusten ditugun koloreak; sugeek ere ez, eta saguzarrek are gutxiago… ia itsuak!
Beti galdetu diot neure buruari ea pertsona guztiok kolore berberak ikusten dItugun… suposatzekoa da antzekoak direla, guztion begien anatomia berdintsua izanda. Baino horrek ez du esan nahi ikusten dugun kolorea berdin-berdina denik. Txikitatik hausnartu izan dudana: sagar bat ikusita, aurrean jarrita, nik gorria ikusten dut. Edo hobeto esanda: “gorria” deitzen diodan kolore bat ikusten dut. Baina ezin dut jakin besteek zer ikusten duten… Dudarik gabe besteak gorria dela esango lidakete, horrela ikasi dutelako txikitatik: “sagarraren azala gorria da”. Hala ere, neuk “berdea” deitzen dudana ikusten badute eta “gorria” baderitzote? Nola demontre konturatuko naiz?
Sentimenduekin gauza bera gertatzen da. Denok onartzen dugu sentimenduak badirela (edo horrela izatea gustatuko litzaidake behintzat…). Maitasuna, mina, gogoa, harrokeria, beharra, alaitasuna eta denok ados gaude, oro har, zer egoeratan agertzen diren. Baino ez dago ziur egoterik besteek gauza bera sentitzen duten. Bikote batean batek besteak baino gehiago maitatzen omen du… edo bestea baino sentikorragoa omen da… eta batzuetan ezberdintasun horiengatik arazoak sortzen dira. Desadostasunak deitzen zaie. Egoera baten aurrean desberdin konpontzen gara, batzuetan besteak zer egin duen ulertu gabe (zer sentitu duen ulertu gabe, beste era batera esanda…).
Horregatik koloreak sentimenduak direla pentsatzea gustatzen zait…

10. narrazioa: Abesti bat kantatu ahal dizut?

2011-06-09T01:29:00.000-07:00

Paisaia ikusgarriaren erdian herri txiki batean gelditu zen autobusa. Pumamarcan geunden. Argentinako iparraldean Punaren aldea n, Andeen ondoan, dago Pumamarca. Leku turistiko nagusia da ZAZPI KOLOREKO muinoa hortxe dagoelako. Bertakoak “ coyas” diren biztanleak behartsu eta jasankorrak dira, baina oroz gainetik duintasun handia dute.
Autobusetik jaitsi nintzen eta haur coya bat gona gorria jantzita niregarantz etorri zen. Begi handi beltzak zeuzkan. Irribarre handia bere aurpegia argitzen zuela zuen. Orduan berak niri esan zidan: Abesti bat kantatu ahal dizut? Kantatu eta gero nik dirua eman nion. Hala bere abestia trukatu zuen . Ez zuen laguntza eskatu, duintasunekin bere abestia eskaini baizik.
Zazpi Koloreko mendixkan kolore artean bizi zen. Leku ederra da hori, baina babesgabea.
Mineralak geruzatan daudenez Pumamarcako muinoan zazpi kolore daude. Izokin kolorea, morea, gorria, berdea, marroia, horia eta zuria.

9. narrazioa. Mundaka

2011-06-09T01:22:00.000-07:00

Txikia nintzenean, amak beti kontatzen zidan bere lurrari buruz, asko gustatzen zitzaidan berak kontatzen zidana. Amak leku asko aipatzen zituen, baina niretzat lekurik zoragarriena Mundaka zen. Argazki batzuk zeuzkan, eta argazkiren bat aukeratu beharko banu, ziur Mundakakoa izango litzateke.
Mundakara joan nintzenean, 23 urterekin, ezin nuen sinetsi, argazkietan baino politagoa zen!! Hain txikia, hain polita denez… ez dakit, bere lurrina, itsasoaren kolorea, amaren hizkuntza arrantzaleen artean entzutea, harrizko gurutzea, jendea… dena zen, eta hori ikustean, poz-pozik egon arren, ez dakit zergatik , baina negar egiten hasi nintzen.
Amaren lagun bat han bizi da eta nik beraren etxean ordu bietan egon behar nuen, baina Mari ezagutu aurretik, Mundakatik bakarrik ibili nahi nuen, orduan goizeko zortzietarako joan nintzen, nire argazki-makinarekin, eta nire amak aipatzen zizkidan txoko guztietan ibili nintzen, bakarrik, saltoka, negarrez eta barrez!!
Nire ustez munduko lekurik politena eta maiteena da.

Zein kolore jarriko niokeen? Urdina, bere gardentasunagatik.

8. narrazioa. Leihotik begira

2011-06-09T01:17:00.000-07:00

Arratsalde hartan etxe barruan zegoen euria ari zuelako. Denbora poliki-poliki zihoan, suaren ondoan. Bere deiaren itxaropenean zegoen Nahia. Ez zekien ondo zer gertatu zen, baina zerbait arraroa gertatu zitzaion Mikeli. Egun hartan oso gaizki etorri zen lanetik eta ez zuen nahi ezer esan. Beti bezala elkarrekin afaldu zuten eta gero oheratu ziren. Nahiak bazekien zerbait ez zebilela ondo, baina ez zion ezer galdetu nahi.
Egunak pasa ondoren haien harremana aldatzen hasi zen, urrun zegoen bikotea. Mikelek ez zion deitzen Nahiari, berandu etortzen zen lanetik egunero, ez zuen nahi berarekin afaldu… Azkenean, Mikelek esan zion beste emakume bat zegoela bere bizitzan eta Parisera joango zela bizitzera.
Nahiaren aurpegia negarraz blai geratu zen eta ezin zuen ezer esan. Mikelek bere gauzak gorde zituen maleta batean eta muxu masailarekin masailean musu emanda agurtu zen. Nahia triste egon zen hilabete batzuetan ezin zuelako ahaztu Mikel. Telefonoak jotzen zuenean bere ahotsa entzutea espero zuen Nahiak. Bitartean, bere katuarekin euriari begira egoten zen leihotik, eta maitasuna ulertzen saiatzen zen.

Nire ustez kolore urdina da, niretzat urdina da malenkonia, tristura, lasaitasuna, etab.

Comechingones etnia

2011-06-07T07:21:00.000-07:00

Nire probintzian, bi etnia inportante aipatu ahal ditugu: “Sanavirones” eta “Comechigones”, biak Cordobako mendietan bizi ziren, Cordobako hirugunean, Calamuchita, San Javier , Los Molinos . eta Rio Cuarto gaurko “departamento”-etan.
Rio Cuartoko hegoaldeko mendietan bizi ziren. Comechingonesak. Comechingonesen gizartea sendiz osatutako taldeetan bizi zen. Gehienez ere, hogeita bi familiak osatzen zuten talde bakoitza, eta "cacique" batek zuzentzen zituen.
Bere etxeak erdi lurperatuak eraikitzen zituzten, udan berotik eta neguan hotzetik babesteko.
Etxe hauek handiak ziren eta lau edo bost familia bizi ziren elkarrekin/bizi ziren han bertan.
Herrixka bakoizak bere lantzeko lurra zeukan eta Comechingones-ek elkarteko lanak egiten
zituzten. “Pircas” izeneko harrizko horma baxuak egiten zituzten, beren lurrak eta beste herrixketakoak banatzeko.
Gaur egun, pircas asko aurkitzen ditugu mendietan.
Comechingones-ek barazkiak hazten zituzten: artoa, babarrunak, patatak, kinoa eta manía. Ureztatzeko kanalak eraikitzen zituzten lehorraldian landaketak babesteko.
Coemchingones -en eskortetan hegaztiak, llamak eta alpacak hazten zituzten. Llamen artilea oso inportantea zen beraientzat, arropak egiteko.
Gure arbaso Comechingonesen artean bereizgarri artistiko adierazagarri bat aurkitzen dugu
Mendietan, Cerro Coloradon ,Cordobako iparraldean eta Cerro Inti Huasin Corbobako hegoaldean, bi hirugune piktografiko inportanteenak daude. Historialariek bi sailetan banatu dituzte irudiak:
Batzuk irudi majiko, erlijiosoak ziren; eta besteak Comechingonesen bizimoduari buruzkoak
Comechingonesak gerrara joaten zirenean aurpegiaren erdia zuriz margotzen zuten eta beste erdia gorriz.

Ameriketako zibilizazioak

2011-06-07T07:20:00.001-07:00

Lehenengo europarrak Amerikara etorri zirenean, bi zibilizazio handi zeuden “Mundu Berrian”: zibilizazio meso-amerikanoak (aztekak eta maiak) eta zibilizazio andinoak (inkak).
Zibilizazio azteka oraingo Mexikoko lurraldean zegoen, Maiak Erdialdeko Amerikan; Inkak Andeetako mendilerro aldean.
Zibilizazio bakoitza nazio eta tribuen benetako mosaiko batek osatzen zuen.
Gizartearen antolaketa poltiko, ekonomiko aurreratuak zituzten.
Zibilizazio hauek etorkin asiar mongoliarrak zirela teorizatu dute, barne itxuran antza handia baitute.
Zenbait teoriaren arabera, mongoliarrak Asiatik Amerikara pasa ziren Beringo kanaleko izotzetan zehar.
Zibilizazio hauek bizirik iraun zuten, europarrak etorri ziren arte, eta, gero, azkenak sarraskitu egin zituzten, teknologia eta nagusitasun belikoa zeuzkatelako.
Herri hauen kulturala zatitu ahal da hiru arotan: Pre-Klasikoa, Klasikoa eta Post-Klasikoa.
Olmekakoa kultura orozgainekoa zen aro Pre-Klasikoan.
Aro Klasikoan Teotihuakan kultura eta Maia kultura joritu ziren.
Toltekek eta Aztekek, inperio gerrazaleek, aro Post-Klasikoa militarismoz markatu zuten
Zibilizazio Olmekak kristo aurreko 1200tik 200ra iraun zuen.
Zibilizazio hauek jarein zieten kultura oinordeei idazkera hieroglifikoa.
Olmekek egin zituzten tresnak erdialdeko Amerika osoan aurkitu dira.
Tresna horietan herri honek sortu zuen artean elementu zentralak naturismoa eta sinbolismoa direla ikusi ahal da.
Teotihuakan kulturak iraun zuen Kristo ondorengo 1tik 750ra.
Gero han finkatu zen Ertamerikako kulturan eragin handia izango zuen beste kultura bat: Maiak.
Maien zibilizazioa agertu zen Kristo aurreko 1000. urte inguruan, eta iraun zuen Kristo ondoreneko 1697 urtera arte.
Kulturako berezitasun batzuk oso bitxiak ziren, maiek nahiz eta erlijio eta kultura komuna zeuzkaten, ez zuten hiriburu bakarra, ezta gobernatzaile bakarra ere.
Hiri bakoitzak bere burujabetasuna zuen, eta bertan hiriko handikiak, jauntxoak, agintzen zuen.
Erlijioa oso garrantzitsua zen Maientzat eta horrela eraiki zituzten luxuzko tenpluak haien Jainkoentzat.
Toltekek Kristo ondorengo 900-1187 izan zuten izate-data.
Gizarte Toltekoa gerrazalea eta militarista zen; bere garaiko beste herriek baino garatuagoak zituzten artea eta arkitektura.
Aro Post-Klasikoan Toltekek Maien lurraldean eragin handia izan zuten.
Inperio Aztekako hiriburua Tenochtitlan zen, eta mitologiaren arabera, Huitzilopochtliek jainkoak seinalatu zuen zien leku hori.
Mito horren arabera, Jainko horrek agindu zien adoratzaileei aurkitzeko arrano bat kaktus baten gainean suge bat mokoan zuela.
Hori izango zen zeinua eta han eraiki behar zuten hiria. Beraz, mito hau benetakoa balitz, ordura arte nomadak ziren Aztekak Tenochtitlanen finkatu ziren.
Andeetako herriei dagokienez, Inka zibilizazioak eraiki zuen bere hiriburua, Cuzco, Andeeteako mendilerroaren goi ordokian.
Inkek gailentasuna lortu zuten eta ondoko herrialdeak konkistatu zituzten.
Haiek administrazio eragingarritasun handia zuten eta probintzia asko gobernatu zuten.
Inkak eskulangile handiak ziren eta urrezko, zilarrezko eta kobrezko gauza asko egin zituzten.

Inkak

2011-06-07T07:16:00.001-07:00

1450ean hasi zen Inka inperioa.
Inkak erromatar gizartearekin konparatzen dira. Inkek hegoaldeko Amerikaren alde oso handi bat menperatu zuten. Bide bakoitzean mezulariak edo “txaskis” zeuden, mezuak Eraginkortasun harrigarriz eramateko. Bide hauek inken arrakastari lagundu zioten.
Gobernua oso antolatua eta eraginkorra zen. Nahiz eta inkek idazte sistemarik ez zuten, kontu metodo bat eta artxiboa zuten “quipu” deitua.
Inkak igeltsero onak ziren. Harria zen Inken egiturak eraikitzeko material garrantzitsuena.
Harriarekiko errespetu honek eta haren botereak eraikuntza izugarri garatzera eraman zituen. Eraikin ikusgarriak egin zituzten, Machu Picchu, Sacsahuamanen, besteak beste.
Honetaz gain, Inkak ureztatze-sistemetan adituak ziren, eta izugarri ondo antolatu zuten nekazaritza.
Nahiz eta inka inperio handi eta aurreratua izan, gutxi iraun zuen.

7. narrazioa: Nahia

2011-06-07T02:50:00.000-07:00

Jeinua, egonarri, nahiaren eskaeraren zain zegoen, lanparatik ateratako ke-errezelaren azpian.

“Denbora ukan nahi dut” – azkenean esan zuen kirurgialariak, beti lanpetuta, leku batetik bestera korrika beti – “hori bakarrik, denbora asko...”

Gero, dena ilundu zen, eta argitasunak itzalak ezabatu zituenean, pinpilinpauxa bihurtu zela ikusi zuen, ordu batzuk bakarrik bizi diren horietako bat, eta sekulako akatsa gertatu behar zuela pentsatu zuen.

Hala ere, konturatu zen hegalak zituela hegan egiteko; eta horrela egin zuen, inoizko zerurik urdinen eta zabalenean

Bere begi txiki-txikiak izan arren, espazio guztia horizonte arte ikus zezakeela nabaritu zuen. Loreen usaina bere gorputzean sartzen zen, eta bere baitan bizitzaren osotasuna sentitu zuen.

Denbora eskatu zuen eta jeinuak bere eskaera erabat bete zuela jakin zuen.

Juan Cárcamo Romero

6. narrazioa: Maitasuna gero etorri zen!

2011-06-07T02:41:00.000-07:00

Inesita Mendieta Laprida hogei urterekin haurdun zegoen, eta bere Aitona-amonen etxean atseden hilabete batzuk hartu zituen
Aitona-amonak El Mesidor gazteluan bizi ziren, jende aberatsa eta aristokratikoa zen.
Nire ama El Mesidorren sukaldaria zen, eta ni txoferra nintzen, gure jabeak onak ziren, eta gu kontent ginen.
Negu hotz hartan , euriagatik bideak iraganezin zeuden. El Mesidoritik herrira hiru kilometro inguruko distantzia zegoen.
San Joan gauean Inesita bere semea sortuko zela konturatu zen; Inesitaren amonak amari laguntza eskatu zion, nik jakin bezain laster traktore a abian jarri nuen Ospitailera joateko.
Baina momentu hartan umetxo aren burua azaldu zen, eta denon laguntzari esker, berehala sortu zen Leonel,
Inesita k ordura arte bere gurasoei ez zien ezer kontatu. Bere aitonak haserre, oihuka esan zuen sendiaren ohore galdu zuela
Inesitak negarrez konfesatu zidan umearen aita ezkonduta zegoela, orduan arazo hori konpontzeko Inesitarekin ezkondu nintzen.
Maitasuna gero etorri zen, eta orain lau seme-alaba ditugu
( Barkatu , hauek nire irudipenak dira.)

5. narrazioa. Azokako puxika

2011-06-07T02:36:00.000-07:00

Azoka eguna zen, eta, azokako sarreran puxika-saltzailea zegoen. Puxikak, soka batekin lotuta, gora begira zeuden, zerura iritsi nahian. Horien artean, kolore ugari zituen bat zegoen, edertasunagatik nabarmentzen zena, paregabekoa. Kolorezko puxika besteak baino gorago zegoenez, oso ikuspegi ona zuen baita azoka osoa ikusteko aukera ere. Aurrean pasealekua, eta, beherantz begiratzen bazuen milaka pertsona ikusten zituen. Puxikak, azokako giroa ikustean, aske uztea nahi zuen, batetik bestera ibiltzeko, behean zegoen jendeak egiten zuen moduan.
Carlota, gurasoekin batera, azokara joan zen egun hartan, eta, azokara sartu bezain laster puxika-saltzailea ikusi zuen. Berehala eskatu zien gurasoei kolorezko puxika erosteko. Gurasoek erosi egin zioten eta Carlota harro zihoan azokan zehar, bere puxika ikusgarria beste haurrei erakusten. Etxera itzuli zenean, logelan utzi zuen puxika Carlotak. Puxika, gelako sabaian zegoela, harrituta gelditu zen hainbeste jostailu ikustean: panpinak, jostailuzko etxetxoak, baloiak eta beste asko. Jostailu-dendek adina jostailu zituen. Baina Carlotak, dagoeneko ez zuen jolasten bere logelan zeuden jostailuekin, eta, puxika horretaz konturatu zen.
Triste jarri zen puxika kanpoan zegoena ikustean. Behin, kanpoan zeuden lorategi eta iturriei begira zegoela, alde egiteko gogoa etorri zitzaion; hala ere, zaila zeukala bazekien.
Azkenean, alde egiteko aukera iritsi zitzaion. Logelako leihoa irekita zegoen, eta, sartu zen haize bolada baten laguntzaz, alde egin zuen. Gora eta gora joan zen, kanpandorre bateraino iritsi arte, eta, han bertan krokatuta gelditu zen. Harriturik, hiria behatzen zuen hortik, eskolara joaten ziren haurrak, dendetako ateak nola irekitzen zituzten, kotxeak eta autobusak ibiltzen ilundu arte eta mugimendu guztia. Horietako gau batean, lotzen zuen soka apurtu eta alde egin zuen hegal eginez. Hiria zeharkatu eta ibaia pasatutakoan, baso bateraino iritsi zen. Basoko zuhaitzen artean, marrubi sail bat zegoen eta han bertan lurreratu zen. Emakume batek marrubiak jasotzen zituen, eta, kezkaturik zegoela nabari zitzaion. Senarrak ezin zuen lanik egin gaixorik zegoelako, beraz, berak egiten zuen lana. Alabaren urtebetetze eguna zen eta oparirik ez zuen. Begirada altxatu eta puxika ikusi zuenean, alaitu egin zen. Kontu handiz hartu eta zuhaitz baten adarrean lotu zuen. Maria, eskolatik irten eta ama besarkatu zuen etxera heltzean. Puxika zoragarri hura berarentzat zela konturatzean, harriturik gelditu zen. Mariak egunero jolasten zuen puxikarekin eskolatik irten ondoren, eta puxikak, han bertan gelditzea erabaki zuen.

4. narrazioa (de eso no se habla)

2011-06-07T00:33:00.000-07:00

“De éso no se habla” María Luisa Bembergen pelikulan “San José de los Altares” herrian, 1930ean, Leonor, emakume aberatsa eta erabat hantustea da. Bere senarra hil da eta alaba bat , Charlotte du izena, izan du. Umeak bi urte betetzen duenean, errealitate anker bat ezin izan du ezkutatu:
Charlotte nanoa da. Leonorrek ez du aitortu eta jendearen aurrean normala delako itxura egiten du, eta horretaz hitz egiten ez dio uzten ez apaizari, ez inori.
Bitartean bere alabari heziketa berezia eman dio. Egun batean gizon heldua eta xarmagarria iritsi da herrira eta herriko emakumeak nahi izan arren, arrotza nanoarekin maitemindu da. Ezkondu egin dira. Arrotza alkate hautatu dute. Alkateak zirku bat sartzen utzi du herrian.
Azkenean, nanoa zirkuarekin joan da, arrotzak bere burua hil du eta Leonor etxean giltzaperatu da, betiko.

Film-zuzendaria: María Luisa Bemberg.
Personaia nagusiak :Leonor: Luisina Brando
Arrotza: Marcelo Mastroiani
Charlotte: Alejandra Podestá

Aurreko astean, Buenos Aireseko Agronomía auzoaren departamentu berean , Alejandra Podestá hilda aurkitu zuten. Bederatzi sastakada zituen eta erreta zegoen. Charlotte bezala ,
Alejandra nanoa zen eta batzuetan taxi-boys-ekin ibiltzen zela esaten dute eta jende horrek ospe txarra du.

Hasieran berriak difusioa izan zuen, gaur inork ez du haren gainean/hari buruz hitz egiten.

Nik uste dut bi kolore dituela istorioak.
Zirkoa iritsi arte, elbarritasun fisikoa izan arren (a pesar de su defecto físico) Charlottek aukera bat zuen zoriontsua izateko eta urdina jarriko nuke, ez nuke gorria jarriko ez dagoelako maite grinarik. Zirkuaren heltzetik aurrera, dudarik gabe, beltza jarriko nuke bai fikzioan bai errealitatean , tragedia bat da.

Onak (Onas)

2011-06-06T03:49:00.000-07:00

“Selknam”ak edo Onak Karubinka irlako kostaldean bizi ziren, eta barrura ere joan-etorria egin zuten. Ona “Yagan”en hitza da eta Selknam “Tehuelche”ena da. Gaur egun Karubinka irla Tierra del Fuego da. Ibiltari lehortarrak ziren, ehiztariak eta janari-biltzaileak.
Altuak ziren, 1.80m eta gihartsuak.
Orain dela hamar mila urte, Tierra del Fuego irla bihurtu aurretik, lehenengo Selk’namak Patagoniako hegotik iritsi ziren,
“Haush”ekin eta bi piraguak erabiltzen zituzten bi herrirekin (“Kawésqar”ekin edo “Alacaluf”ekin eta “Yagan”ekin) konpartitu zuten irla.

Elkarte txikiek osatu zuten talde hau. Gutxi gorabehera hogei lagunekoak. Bi familiak edo gehiagok osatzen zuten elkartea. Ez zuten ez bururik, ez kazikerik
Klan bakoitzak bizi ziren lurraldean haruwenh bat zuen.
Haruwenh ehiza lurraldea zen. Haruwenh-ek gure lurra esan nahi zuen.
Erlijio-kizunean, tribuen agureek betebehar garrantzitsuak egiten zituzten, eta aztien eskuan zeuden erritualak. Xamanak ziren “Kon”ek ehiztariei laguntzen zien eta gaixotasunak ere sendatzen zituzten. Bere boterea xaman hilen arimetatik zetorrela uste zuten
Monogamoak ziren,baina batzuk poligamia egiten hasi ziren. Oso arrunta zen bi edo ahizpa gehiagorekin ezkontzea
edo bere alargunarekin eta bere alabarekin . “Levirato”a ere praktikatzen zuen; hau da, anaiaren alarguna jaraunsten zuten.
Hashen sinesten zuten. Deabrua zen Hashek zuhaitz lehorra sinbolizatzen zuen eta beste batzuk. Zauriak sendatzen zituzten espiritu onberak ere existitzen zirela uste zuten. Temáukelek munduko ordena zaintzen zuela pentsatzen zuten. Onaken ustez, “Kenos”ek sortu zuen mundua.

Hilak larruz estali ondoren, putzu batean lurperatzen zituzten. Gainera euren etxeak erretzen zituzten.
Selk´nam hizkuntza Chon familiakoa zen. “ Chon”ek jende esan nahi zuen. Eta beste hitz batzuk ziren:

• Eguzkia: Kré / kran
• Ilargia: Kréen / krä
• Gaua: Kauk'n
• Eguna: Kerren
• Gizona: C'ón / Chohn
• Emakume: Naa / Nah
• Bat: Sós
• Bi: Sôki
• Hiru: Sauki
• Lau: Koni-sôki
• Bost: Kismarey

Kawi izendatu zituzten bi etxe mota eraikitzen zituzten: bata erdizirkularra eta bestea kono-formako. Makilez eta animalia-larruz eraikitzen zituzten.
Biluzik zebiltzan. Hotzetik eta euritik babesteko erabiltzen zuten guanaco- larruzko gainjantzi luze bat (chonkoli). Mokasinak erabiltzen zituzten, eta euren gorputzak margotzen zituzten.
Hegaztiak, “guanaco”ak eta azeri mota den “cururo”ak ziren bere elikadura. Itsasoko produktuak biltzen zituzten, itsaskiak adibidez,
bale hondarraldiak eta basa-fruta –calafate eta chaura¬–, lurra landu gabe.
Janaria lortzea gizonaren lana zen, eta emakumeek etxea zaintzen zuten.
Lanabesak sortzen zituzten, harrizkoak, hezurrezkoak eta egurrezkoak.
Arma nagusia uztaia eta gezia ziren. Habaila eta arpoia ere erabiltzen ziren.
Sua pizten zuten sukarrekin, guancoren paletarekin edota itsas-otsoen hezurrekin.

Azken onaren legenda

Azken onari buruz entzun nuen ipuina kontatu nahi dizuet.

“Ona”-k edo “Selk`man”-ak Txileko eta Argentinako “Tierra del fuego ” bizi ziren.
Beren bizimodua izugarri berezia zen, familia guztia euren kanoaren barruan bizi
zelako. Kanoa etxea, tenplua eta tresna zen eurentzat. Euren kanoak itsaso
lehoiaren larruarekin egiten zituzten baita euren arropak ere. “Tierra del Fuego”
ko egunaldia oso hotza da, baina euren arropa bakarra “taparrabo”a zen
Horregatik, Espainakoak iritsi zirenean, arropa txukuna janztera behartu zituzten
Honela, Onak gaixotzen hasi ziren, izan ere, berezko defentsak galdu zituzten,
janzten hasi zirenean. Gero sifiliak eta alkoholak triskantza eragin zuen.

Onen ustez, itsasoan hildakoak bizi ziren uharte bat zegoen, eta honi buruzko legenda bat dago: Azken ona emakumea zen, eta zahartu zenean bere burua bakarrik ikusi zuen: bakarrik zegoen bere hizkuntzarekin, bere erlijioarekin, bere bizimoduarekin. Beraz, kanoa bat egin zuen, arbasoek egiten zutena bezalakoa, eta itsasoan sartu zen hilen uhartera joateko.
Geroztik, inork ez omen zuen berriro ikusi, baina nik han gelditu zela uste dut.

Huarpeak (los Huarpes)

2011-06-06T03:46:00.000-07:00

Huarpeak Cuyon (Mendoza, San Juan eta San Luis), hirugarren mendetik bizi ziren. Jachal ibaitik (San Juanen) Diamante ibaiara (Mendozan). Hamaseigarren mendean 100.000 biztanle ziren.
Hamabosgarren mendean inkak menderatu zituzten, eta Huarpeek beren ohiturak hartu zituzten, adibidez jantziak eta ereiteko modua, baina praktika oso errotuak mantendu zituzten, adibidez ehiza eta arrantza.
Arrantza egiteko totorako baltsak erabiltzen zituzten. Baltsa horiek totorarekin (totora: landare bat da) pakete loturatutan egiten zituzten.

Ehiza –metodoa “nekegatik” (POR CANSANCIO???) zen. Animaliak, guanakoak ala ñanduak, bi edo hiru egunez segitzen zituzten eta, azkenean, animaliak, nekatuta, ezin izaten zuen saihestu harrapatua izatea.
Huarpeak ibaietatik hurbil bizi ziren eta ibaiaren ura landatzeko aprobetxatzen zuten. Gainera, ereiteko leku onenak ezagutzen zituzten.

Mantenua ematen zien zuhaitza algarroboa zen
Bere hazierekin irina egiten zuten, eta edari bat ere bai: “aloja”.
Jainko askotan sinesten zuten. Jainko nagusia “Hunuc Huar” zen, baina ilargia, ibaiak eta eguzkia gurtzen dituzte ( orain ere bai). Oraindik, hiltzen direnean, burua Andeetarantz begira dutela ehorzten dituzte.
Mendozako iparraldean, Lavallen, komunitate huarpe batzuk bizi direla esan behar dut, eta haiek bere eskubideen alde beti borroka egiten dute.

4. narrazioa

2011-06-06T02:40:00.000-07:00

LA DELFINA

Orain arte, inork ez daki nongoa zen, ezta zein zen bere benetako izena ere. Nola Maria Delfina hala Delfina tradizio ahozkoan nahiz Literaturan agertzen dira
Hala guztiz ere, heriotza- agiriak Maria Delfina esaten du.
.Batzuek erregeorde portugaldarraren alaba sasikumea zela esan zuten.
Beste batzuek Entre Rios-eko familia apal bateko alaba zela baieztatu zuten..
Norbaitzuk koartelera Artigasen soldaduekin Brasildik etorri zela esan zuen.
Dena den, egia da errealitatea eta mitoa nahastu ziren maitasun- istorio baten heroia izan dela.
Pancho Ramírez gerla zibiletan parte hartu zuen Entre Rios- eko buruzagi bat izan zen..
Argentinako oso familia garrantzitsu bateko semea zen eta Concepción del Uruguyen jaio zen . Garai hartan, herri hau “Arroyo de la China” zen.
La Delfina Pancho Ramírez-en Kampamenduan agertu orduko burazagia eta emakumea elkarrekin maitemindu ziren, beraz gizonak ez zuen inoiz Norberta Calventori emandako ezkon-hitza bete.
Memento hartan, 1816 inguruan. oso pertsona ospetsua zen Argentinako alor militar nahiz politikoan eta arrakasta handia zeukan emakumeekin ez ezik . gerlarekin ere
Handik aurrera bikoteak borrokatu zuen Federalismoaren alde eta Delfinak Armada Federalearen Koronel a lagundu zuen bataila guztietan.
Bera ederra ez ezik ausarta ere izan zen, eta emakumeei debekatutako uniformeak janztea gustatzen zitzaion.
Bai gudu zelaietan bai jai dotoreetan ondo jokatu zuen
Adituen arabera, sablea haizemaile bihurtzean zekien.
Hiru urte geroago Ramirezen zortea aldatzen hasi zen Cordoba menperatzea erabaki zuten Carrerasekin eta nahiz eta hasieran ongi ibili , bataila dezente galdu zituen. Azkena Cordobako Probintzian Rio Secotik hurbil izan zen.
Ihes egin bitartean ikusi zuen etsaiek Delfina harrapatu zutela. Pancho salbatzeko itzuli zen, indarrez kendu zuen, bere zaldian igo zuen . Lauhazkatzen hasi bitartean kontrakoek sorbaldan tiroz hil zuten.

Gero Ramirezi burua moztu zioten eta Santa Fe ko enparantzan pikota batean jarri zuten.

Ramiresen soldaduek Delfina erreskatatu zuten eta lagundu zuten Arroyo de la China ra .(orain Concepción del Uruguay da)
Han bizi izan omen zen hil zen egunera arte.
Silvia Miguens idazleak , Norberto Calventok piano jotzen zuen bitartean , Delfinaren gorpua hilerrira eramaten zuten zaldi orgak entzun zituela esaten du
…1839ko ekainaren 28a zen.

3. narrazioa

2011-06-06T02:36:00.000-07:00

NIRE ADISKIDEAK ETA KOLOREAK

Euskal Etxean
Udazken koloreak

Asko gustatzen zitzaidan leku haietara joatea, lagun asko jiten ziren nigana eta beren txorrotxioekin alaitzen ninduten nire ondoan zeudelako.
Lasaitasun eta oreka bila joaten nintzen, gehien gustatzen zitzaidanean, batez ere, UDABERRIAK eta UDAZKENAK zuhaitzen hostoei eragiten zieten memento haietan zen. (berdea eta horia)
Beste bi lagun ere baziren nirekin: bata, gaueko laguna, nirekin elkartzen zena gau beroetan, bestea goiz-goizeko adiskidea, sarritan biltzen ginen biok.
Lehena, ILARGIA oso alaia izan ohi zen, oso ederrak, zilarrezkoak bezalakoak ziren bere dirdirak errekako uretan ikusten zirenean. (gris zilarra)
Triste samar egoten zen.
EGUZKIAK sentitzen zuen bere isla bidaltzen zuenean, errekako ura ez zela hain ederra, leku hark koloreetako bat bakarrik zeukalako erreflexuak nire ondora heltzen zirenean. Hori esaten zion bere adiskideari, ZUHAITZARI, eta honek hauxe kontatu zidan niri. (marroia).
Nik artista lagun bati deitu nion hori konpontzeko eta aztia zenez, kolore guztiez apaindu zituen gure lagunak.
Handik aurrera indarrez distira egin zuen nire lagun Eguzkiak eta koloreek berarekin bizitza hartzen zuten. (munduko kolore guztiak)
Gaur egun leku hori munduko ederrena da, oso pozik egoten gara han LagunaK eta hirurok, eta toki hura bisitatzen duten pertsona guztiak.
Aurten Agustin Ibarrolak irabazi du Gure Artea saria, bere arte-ibilbidearen aitorpen gisa.
Omenaldi txiki bat egin nahi diot ipuin honekin..

2011ko ekainaren 3an

2. narrazioa.

2011-06-06T02:35:00.000-07:00

Heldua izatea

Emakume honen bizitza nahiko zaila izan zen hasieratik. Dena den, Amaiak oroitzapen ederrak gordetzen ditu buruan baita bihotzean ere. Hain ederrak ez zirenak haren barruan ere badaude baina berak bazekien ezin zituela aldatu eta etorkizunean dena hobea izango zela uste zuen txikitatik.

Aita mozkorra zen, ama beti kexaka ari zen, berak munduan gehien maite zuen pertsona amona zen eta, zazpi urte bete zituenean, amona barik geratu zen hil zelako, aitonak beraz abusatzen zuen, beste aitona-amonak baserrian bizi ziren eta ez zituen asko ikusten.

Urteak pasa ondoren ama beste gizon batez maitemindu zen, eta gurasoak banatu egin ziren. Oso egoera iluna bizi izan zuten guztiek, bai gurasoek bai anaia-arrebek. Bakoitzak ahal zuena egin zuen, eta gure Amaia oso gazte ezkondu zen, uste dut etxetik ihes egiteko.

Inori kontatzen ez zizkion isilpekoak zeuzkan eta itxuraz bere bizitza atsegina zen, denetarik egin zuen gauzak ondo egoteko, baina hamarkada bat pasa ondoren senarra etxetik joan zen eta berriro bakarrik geratu zen.

Une horretan Amaiak hogeita bost urte zeukan eta bizitzan lehengo aldiz bakea sentitu zuen barnean.

Berriro hasi behar zuela erabaki zuen, baina aldi hartan bera hasi zen erabakiak hartzen. Lanean ematen zituen ordu asko, eta mailegu baten bidez bere lehengo pisua erosi zuen. Gustatzen zitzaion bezala prestatu zuen eta azkenean poz-pozik bizitzen hasi zen. Kirolari ematea erabaki zuen eta gero eta hobeto sentitzen zen, kirolaren munduan lagunak aurkitu zituen eta isiltasuna eta isilpekoak desagertzen hasi ziren, oroitzapen txarrak joaten: lagun horiek bizitza beste kolore batean ikusten lagundu zioten.

Gaur egunean berak ulertzen du pertsona guztien bizitzak denetarik dituela eta konpartitzea osasunerako hobea dela. Oso lagun ona da, asko lan egiten du, umore ona du eta bidaiak egitea oso atsegina zaiola aurkitu du. Oporretan leku berriak ezagutzen ditu eta gehienetan aitarekin edo anaia-arrebarekin joaten da, oso pozik.

Berari bizitzak asko irakatsi dio eta ziur dago beti kolore ederrak bilatzea beharrezkoa dela zulo sakon batean ez erortzeko.

Joan den astean berarekin elkartu nintzen eta kontatu zidan maitemintzeko gogoa zuela eta prest zegoela ere. Ziur nago oraindik aurrera Amaiaren bizitzaren loreak gero eta freskoagoak izango direla.

1. narrazioa

2011-06-02T00:59:00.000-07:00

Jon Arretxek "Zazpi kolore" liburuan egin zuena egingo dugu ikastaroan: narrazio bat idatzi. Blogean jarri ondoren, narrazioaren izenburua zein den eta egileak zein kolorerekin identifikatu duen asmatzen saiatuko gara.

Estatu Batuetan jaio nintzen eta, urte bete betetzean, gurasoek dibortziatzea erabaki zuten. Ama eta biok itzuli ginen Argentinara eta aitarekin kontaktua galdu genuen. Hamasei urte nuenean, aita ezagutu nahi nuen, baina ez nekien nola aurkitu.

Hara bidaia egin zuen lagun batek aitaren telefono zenbakia lortu zidan. Deitzean, aitari berria eman nionean hitzik gabe geratu zen. Hitz gutxitan laster deitzeko esan zidan eta deialdia moztu zuen. Horrela egin zuen, lehen baino lasaiagoa zegoenean, deitu zidan. Pozaren pozez, biok denbora luzean etengabe hitz egin genuen. Zein altua nintzen, zer egiten nuen, zer kirol gustatzen zitzaidan galdetu zidan. Oso pozik zegoen, txikitan ezagututako semea entzuten ari zelako. Handik hiru hilabetera San Franciscora joan nintzen bizitza egitera eta familia ezagutzera. Aitaren etxean bizi izan nintzen denbora zoragarria izan zen. Antzeko gustuak, ohiturak eta keinuak nituela ohartu nintzen. Nahiz eta txikitatik nire sehaska ez kulunkatu, nire galderei erantzun ez, aita ezagutu nuenetik orain arte erlazioa disfrutatzen dut. Orain dela urte batzuk Kaliforniatik dei bat jaso nuen. San Franciscon bizi den aitarena zen. Gabonak lehen aldiz pasatu genituen elkarrekin.

Zein izenburu ote du narrazio honek?
Besarkada - Aitarik gabe - Pozaldi

Zein kolore du narrazio honek?
Urdina-Berdea-Horia-Zuria

Autokritika pixka bat

2011-05-09T02:11:00.002-07:00

Zorionez ala zoritxarrez Buenos Aires hiriak ez du euskal etxe bakarra; asko baizik. Nahiz eta gizarte berean bizi, euskal etxe bakoitzak helburu eta interes bereziak lortu nahi izaten ditu . Momentuz sei euskal etxe , agian datorren urtetan, interes-gatazkaren ondorioz, beste batzuk sortzeko aukera izango dugu ! Auskalo ! Ziur aski Buenos Aires hiriak San Pablok edo New Yorkek baino euskal etxe gehiago ditu.

Laurak Bat, Iparraldekoa, Eusketxe, Euskaltzaleak, Gure Echea, Juan de Garay Fundazioa . Nik esango nuke kantitateak ez duela kalitatea bermatzen baizik eta arazoak sortu. Gure Echea eta J. de Garay Fundazioak izan ezik, denek ematen dituzte euskara eskolak. Euskal etxe horiek urtero galdetzen diote beren buruari: zenbat ikasle lortuko dugu aurten?

Euskal etxe bakoitzak berrogei edo berrogeita hamar ikasle besterik ez ditu lortzen.. Dena den, ikasle asko euskal etxe batetik beste euskal etxera ibiltzen dira. Orain, XX Euskal Etxean, datorren urtean, ordea, YY Euskal Etxean. Zer dela-eta? Auskalo ! Ikasleak etxean bezala sentitzen dira zeren eta euskara eskoletan giro atsegina sortzen da beti, rakaslei esker, jakina. Hala ere, Euskal etxearen barneko arazoak ikasleei mina ematen dienez, beste euskal etxe batera ihes egiten dute, kulparik eta ikaslearik gabe.
Orain dela bospasei urte,euskal etxeen egoerari buruz mintzaten ari ginenean, izenik aipatuko ez dudan batek baieztapen interesgarria esan zidan: “Bi euskaldun, hiru iritzi. “. Dudarik gabe, bat nator iritzi honekin.

Hori da nire ikuspegia, barkatu, nahiko ezkorra, ezta?

Nire ibilbide luzea

2011-05-09T02:11:00.001-07:00

Betidanik jakin dugu Argentinan, AEBetan (Amerikako Estatu Batuetan) euskaldun ugari egon direla. Euskal Herritik Argentinara XIX.mendean gazteen migrazio izugarria gertatu zen. Hain garrantzitsua izan zenez, apezpikuei eta agintariei kezka handia eragin zien. AEBetan ez bezala, Argentinan euskara gehiago galdu zen XX.mendean.
Mende haren hasieran, irakasle ospetsu eta berezi batzuek euskara irakasten zuten. Espainako gerla zibilEan, 1936-1939 urteetan, arrazoi politikoak zirela medio atzerrira etorri ziren Argentinara euskaldun jakintsuak, esate baterako, Archanko Pablo, Arregi Aitor, Arza Antton, Ganboa Jokin, Lopez Mendizabal Ixaka, eta beste batzuk. Heldu zirenean, euskara irakasten hasi ziren, eta haiei esker sortu zen Euskaltzaleak 1940an.

Euskaltzaleakera heldu nintzen 1975ean. Urte hartan, euskal komunitatean zein zen euskara ikaskuntzaren egoera adieraziko dut eta neure esperientzia kontatuko dizut.
Ez geneukan ia euskara irakaslerik, euskaldun zahar eta euskaltzale batzuk baizik. Bulegariak, artisauak, esku-langileak, oso jende jatorra, baina irakaskuntzaren didaktika ezagutzen ez zuena.
Garai hartako nire lehen irakaslea, bizpahiru hilez bakarrik, Nazabal izan zela gogoratzen dut. Laster gaixotu zen eta ikastaroa utzi zuen.
Mementu horretan ikasle batzuek ikastaroak hartu zituzten. Bingen Agirre, Peio Mari Aranoa, Alfredo Campos, Magdalena Sartore eta Susana Markotegik, nagusiki. Azken hiru pertsona hauek metodologia didaktikoa erabiltzen zuten irakaskutzarako, eta material didaktiko berriaren bila ibili ziren.
Denok oso adi egon ginen Euskaltzaindiak eskaintzen zizkigun euskara batuaren aurrerapenei.
Magdalena, Susana eta Alfredo oso langile, trebe eta jatorrak izan ziren eta nik asko aprobetxatu nituen haien klaseak. Hamar urtez eutsi zion jarduera honi Euskaltzaleak erakundeak, ikasleak gero eta gehiago ziren.
Hala eta guztiz ere, Buenos Airesen, hiriburuan bakarrik gertatu zen hori. Argentinako euskal komunitatearentzat, probintzia barruko euskal komunitatearentzat, nahikoa ez zen talde honen euskalduntzeko lana, beren ahalegina Argentinako euskaletxe guztietara ezin zen heldu eta.
1987an. gutxi-gorabehera (zalantza daukadalako), Jose Antonio Ardanza Lehendakariak Argentinara bisita egin zuenean, Komunitatearen pertsonak gonbidatu zituen bilera batera. Eusko Jaurlaritzako turismo eta kultura-sailburua, Joseba Arregi Aranburu, berarekin zegoen memento hartan. Andres Maria Irujo Ollo senarra eta ni, euskarari buruz hizketan aritu ginen haiekin.
Euskara berreskuratzeko lan gogorra egiten ari ziren Euskal Herrian. Neke eta diru asko ematen zutela horretarako esan genien.
Bat-batean, gogoz esan nien euskara ez galtzeko lan gogorra egin behar zuela; Euskal Herrian hiru miloi biztanle besterik ez zirela, eta Argentinan, ordea, biztanleen %10ek euskal sustraiak zeuzkatela, Euskal Herrian adina euskaldun.
Guk euskara asko maite genuen eta irakasteko ez genuen tresnarik, irakaslerik, laguntza eskatu genion senarrak eta biok euskarari eusteko Argentinan. Neke horrek Euskal Herriko emaitza bikoiztuko zuen euskara berreskuratzeko. Ardantza lehendakariak arreta handiz entzun zuen.
Hori entzunda, beharbada, ondo iruditu zitzaiolako, Argentinan euskara-irakasle izango zirenentzat programa bat abian jarriko zutela agindu zigun. Hori erronka hori!
Badirudi, Josu Legarretak esanda, euskara programa egiteko “datorrena datorrela”, Eusko Jaurlaritzako lankideei esan ziela. Gonzalez Txabarri etorri zen Argentinara, euskal etxeetako euskararen egoerari buruzko ikerketa egitera.
Hori ikertu ondoren, Eusko Jaurlaritzak 1990ean erabaki zuen Argentinan Euskaraz Programa antolatzea.
Hasieran, oso gazteak izan ezik, beste guztiak ezin ginen sartu ikastaroetan. Hala eta guztiz ere, urte batzuk pasa dira eta gaur egun adina ez da traba, eta azkenean denok lortu dugu ikastaroen parte hartzea.

Horregatik oso pozik gaude programan, euskara ikasi eta irakatsi ahal dugulako. Hau da Argentinan Euskaraz programari buruz nire ikuspegia.

Erroen bila

2011-05-09T02:10:00.000-07:00

Hemen, Argentinan, leku asko daude euskaldunen artean egoteko,eta leku hauetan denetarik egiten da: hizkuntza, dantzak, frontoia, taberna eta abar. Beti aurkitzen dugu zerbait elkartzeko, festak, urtebetetzeak, Aberri eguna, euskara eguna eta abar, ideia da elkarrekin egotea. Nire ustez han dago lehen esan dizudana, de

Rio Cuarton

2011-05-09T02:09:00.002-07:00

Ez da datu berria euskal diasporakoak garenontzat behintzat, euskal kulturaren alde ekintza ugari egiten direla munduko euskal etxe guztietan, eta, Rio Cuartokoa ez da salbuespena.

“Gure Ametza” euskal etxeko bazkideek, azken urteotan, ekintza asko antolatu dituzte, batez ere, euskararen alde. Ekintza horietako bat da urtero egiten duten “Euskararen Jaia”; iaz, adibidez, abenduaren 3an, “Euskararen Nazioarteko Eguna” ospatzeko jaia antolatu zuten. Antolatzaileek esan digutenez, duela 7 urte hasi ziren euskararen eguna ospatzen, eta, ekintza desberdin bat egiten saiatzen dira urtero.
Honetaz gain, jakin dugu aurten Barnetegia antolatu dutela. Diasporako ikasle-irakasle direnentzat urtean bitan egiten diren barnetegietako bat, kasu honetan, udakoa. Argentinakoak ez ezik, Uruguai, Txile, Colonbia, Brasil eta Peruko ikasle-irakasleak ere joaten dira barnetegietara; baita Euskal Herriko irakasleak ere.

Bingoa euskaraz, Rosarion

2011-05-09T02:09:00.001-07:00

Rosarioko Euskal Etxean jokatzea gustatzen zaion jende asko dago (ez dakigu hori ona den jeje) eta ideia ona bururatu zitzaigun.
Gazte taldearekin bildu eta euskara zabaltzeko bingo bat egingo genuela pentsatu genuen.
Horregatik kartoiak, zenbakiak eta lapitzak prestatu genituen: gure ezagunak (aiton-amonak bereziki) gonbidatu eta kafea prestatu genuen arratsalde batean. Bingoan, zenbakiak lehen euskaraz eta gero gazteleraz esan genituen, eta irabazleak, bingo oihukatu eta gero, esan genien zenbakiak euskaraz esan behar zituela. Horrela gonbidatuek zenbakiak ikasi eta tarte atsegina pasa zituzten.
Nire amak eta nire amonak gauza batzuk irabazi zituzten! Jendeak esan zuen araturik zegoela baina badakit ezetz! jejeje. Hala ere, jendeari gustatu zitzaion eta beste bat egiteko eskatu ziguten. Orduan, aurten berriro egingo dugu! Ea ohitura bihutuzen den!

Valparaison, Txilen

2011-05-09T02:08:00.001-07:00

Orain dela urte batzuk Valparaisoko Eusko Etxean bazegoen ikastola bat euskara irakasteko. Irakaslea eta ikasleak astero elkartzen ziren Orain dela urte batzuk Valparaisoko Eusko Etxean bazegoen ikastola bat Valparaisoko egoitzan, hango egoitzak su hartu zuen arte. Valparaisoko Euskaldun elkartea apurka-apurka ostera ere antolatzen hasi zen eta 90. hamarkadan Viña del Marreko erdi aldeko bulego bat alokatu zuen. Bulegoa ondo zegoen hasteko, baina espazioa ez zen nahikoa klaseak emateko. Denborarekin gero eta jende gehiago sartzen hasi zen eta, horretaz gain, zelan euskaldun zaharrek hala bere ondokoek euskara ikasteko eta berba egiteko leku bat derrigorra zela ikusi zuten. Orduan, mende honetako lehenengo hamarkada inguruan Lemoizen jaiotako Euskal Etxeko bazkide batek bere etxearen lur azpiko pisua eusko etxekoei utzi zien klaseak emateko eta berak parte hartzeko.
Horrela hasi ginen klaseak ematen. Gaur egunean geure eusko etxearen eraikuntza daukagu eta urtero klaseak prestatzen dira.

Euskara, lehen europar hizkuntza, bizi-bizirik dago hemen, Amerikan, ere

Valparaiso, Txile. Oso pozik gaude txiletarrak, oso gauza garrantzitsua berreskuratzen ari dira, bere hizkuntza: euskara. Bai, egia da, txiletarren % 20 edo % 30en arbasoak euskaldunak dira. Beraz, euskarak hizkuntza oso arrunta izan beharko luke hemen, baina zorritxarez ez da errealitatea. Normalean bigarren belaunaldian hizkuntza galdu egin dute, baina orain senperrenak egiten ari dira euskara berreskuratzeko.

Lehenak ahalegin isolatuak izan ziren, eta, agian, kontzientzia sortu zuten, adibidez, Pedro María Elorriaga, Victoriano Zabala Salegui eta Pedro Leguina Eguiak.

Esandakoez gainera, aipamen berezia merezi du Luis Mondragonek. Lanbidez medikua, bere euskara klaseak gogoratzen ditugu, “El doctor Mondragon” Araban jaio zen eta familiarekin Txilera etorri zen txikitan. Hemen Medikuntza ikasi zuen, baina bere benetako maitasuna euskara izan zen, eta hemen, Valparaison, ikasi zuen, orduan “euskaldunberri”a izan zen, horregatik du bere izena gure euskara eskolak.

Gaur egun zeregina handia eta zaila da, baina Euskara Munduan Programari eta HABEri esker, erronka gero eta hurbilago dago, eta fruituak ikusten ari gara: Euskara gure kaleetan berriro.

Nire esperientzia Rio Cuarton

2011-05-09T02:07:00.000-07:00

Hasteko, kontatu nahi dizuet nire ezperientzia irratian, euskaraz noski, bah, euskaraz ez, euskarari buruz baizik.
Lehenengoa urtarrilarren 10ean zen, Rio Cuartoko barnetegiari buruz hitz egiteko. Esatariak esan zidan galdera batzuk zeuzkala eta ea erantzun nahi nizkion. Baietz esan nion, eta ez dakit zergatik nire ahotsa aldatu nuen, esatariarena bezala, eta lehenengo erantzuna oso luzea izan zen.
“Uhh” –esan zuen emakumea esatariak– ze ondo! Itxaron pixka bat airera joango ginela !!!!
Eta horrela erantzun nizkion galderak. Hasieran oso urduri, nengoen baina 10 minutu geroago lasaitu nintzen.
Orain beste elkarrizketa bat izango dut Eskadi Irratian Patricia Furlong-ekin. Hori zailagoa izango da. Internazionala da, baina uste dut erdaraz izango dela.

Azulen

2011-05-09T02:01:00.001-07:00

Ez dakit zer gauza kontatuko dizudan! Ez dut aurreko istorioa bezala ezagutzen. Lurralde hauetara, iritsi zirenean, euskaldunek AEBetakoak bezain lan gogorrak egiten zituzten, hala ere, hizkuntza ez zuten zabaldu. Euskara kodigo moduan erabiltzeagatik galtzen hasi zen. Gure arbasoek haien seme-alabei ez zieten hizkuntza irakatsi, beste ohitura batzuk baizik. Pirinioetatik ekarritako ohiturarik, esate baterako, goizean goiz altxatzen ziren, lanera irten baino lehen arrautza frijituak urdaiazpikoarekin jaten zituzten gosaltzeko. Lan gogorra eta hitz gutxi.
-------------------------------

Herriko Euskal etxe batzuetan euskararen aldeko korrika egin zuten, eta euskalzaleek beste ekintza batzuk ere eskaini zituzten: “Mus” tailerrak, kantuak, janari tipikoak.
Azulen apurka-apurka gure “altxorra” garatzen ari gara. Astero klaseekin, dantzekin eta kantuekin. Urtero San Fermin jaialdian jende askok laguntzen gaitu ospatzen. Abenduaren 16an, hiriko egunean harro-harro desfilatzen dugu ikurrinarekin. Desfilea bukatu eta berehala, janari tipikoak, patata tortillak eta pintxoak saltzen ditugu plaza nagusian. Horretaz gain, urtean zehar argazki erakusketak, hitzaldiak, kontzertuak antolatzen ditu gure euskal etxeak. Aurreko astean, Tandilgo Marcelino Irianni idazleak “Historia de los vascos en la Argentina” liburua aurkeztu zuen. Euskal Herritik nola eta zergatik iritsi ziren indigenen lurraldeetara, nola antolatu zituzten hiri berriak 1840tik Argentinan. Gomendatzen dizut.
Iaz, Bilbotik “Agerre teatroa” taldea iritsi zen Azulgo antzerki-lehiaketan parte hartzeko. Publikoarien iritziz, saria irabazi zuen taldeak. Alicia Itciaren ahizpak Picassoren Guernikari buruz eman zuen klasea bikaina izan zen. Koadroren deskribapena xehetasun handiarekin kontatu zigun.
Urtean zehar euskal kulturaren aldeko gauza berriak egiteak plazerra ematen digu denoi.

-------------------------------------

Buenos Airesen, Apirilaren 20an irekiko ditu ateak Nazioarteko Liburuaren Azokak.
Argentinako euskaldunek ere parte hartuko dute azokan. Euskal Herriko argitaletxeetako libururik erosi ahal izango dira, Argentinakoak ere bai. Horretaz gain, helburu nagusia herriko euskaldunen jarduerak erakustea izango da. Juan de Garay izeneko fundazioaren standean liburu batzuk aurkeztuko dituzte; “Cursillo de lengua vasca” besteak beste.
FEVAk herriko euskal etxe guztiak gonbidatu ditu.

Bragadon ere bai

2011-05-09T02:00:00.001-07:00

Betidanik jakin dugu XX. mendearen hasieran, euskaldun asko iritsi zirela Ameriketara, bereziki inguru honetara, Panpa Hezera, eta Bragado ez zen salbuespena izan.
Milaka euskaldunheldu ziren hona jo eta ke lan egitera. Nahiz eta gehien-gehienak euskaraz ( beren euskalkian) hitz egiten zuten, ez zuten erakutsi, ez zuten zabaldu urtean joan eta urtea etorri; eta, poliki-poliki, egun batean desagertu egin zen.

Denbora askoren buruan, bertako haien ondorengo batzuek jakin-nahi zuten euskarari buruz, nahiz eta oso zaila zela esaten zuten.

Hori lortzeko Josu Arinekin (Bragadon bizi zen euskaldun bakarra) hitz egin zuten. Josuri ideia izugarri ondo iruditu zitzaion, baina arazo handi bat zeukan: Ez zekien nola iralatso hizkuntza, ez zelako irakaslea.

Hala eta guztiz ere, hasi ziren. Ezer gutxi ikasiagatik –Zenbakiak, agurrak eta hitz bakar batzuk–, gogo beroz gelditu ziren eta Feva (1)erremotoarekin(2) hasi zenean taldeko pertsona bat aukeratu zuten . Pertsona hori artikulu hau idazten ari da.
Gaur egun, nomalean euskara ikasi/irakatsi ahal dugu Euskal Etxean.

Euskara nire euskal etxean, Tandilen, eta nire bizitzan

2011-05-09T01:59:00.001-07:00

Amerikara heltzen hasi zirenetik, Euskaldunek ez zuten inoiz bere herria ahaztu. Bere herria ez ezik, haien ohiturak ere ez. Haietako gehienek ez ziren oporretara etorri, beharrak eraginda baizik. Bakoitzak bizileku berrian euskeraz hitz egiten zion bere buruari, batzuek pixkanaka pxkanaka ahaztu zuten; beste batzuek, ordea, erabiltzeaz gainera, bestei irakatsi ere egin zieten.

Amerikan, euskeraz hitz egiten ez bazuten, ez zen gogo faltagatik, ez zen debekatuta zegoelako, gizabideagatik baizik, izan ere, hemen edonongo pertsonekin bizi behar zuten-eta euskaldunek.

Hala eta guztiz ere, Argentinako iparraldetik hegoalderantz euskal etxeak sortzen hasi ziren eta betidanik Euskal Herriko jaiak ospatu genituen, San Ferminak, esaterako.

Denborak ez gaitu bakarrik utzi inoiz eta konturatu gabe urteak bata bestearen atzean datoz azkar. Horrela amets askorekin etorri ziren gazte haiek, gurasoak bihurtu ziren eta laster aiton-amonak ziren. Gaur egunean hemen bizi garen euskaldun belanauldi guztiEk aukera paregabea dugu zeren Euskal Herritik ahal duten guztia egiten dute guk gure hizkunza ikasteko.

Zirraragarria da guretzat gure aitona-amonei euskeraz hitz egitea. Uste dut haiek bidean ez zutela hainbeste galdu pensatzen dutela gaur egunean.
Ene kasuan, aitarengatik hasi nintzen euskara ikasten.

Bere bizitza ez zen batere erraza izan. Inoiz ez zidan berari buruz hitz egin baina nik bihotzean sufrimendua ikusten nuen bere isiltasunean. euskara ikasterakoan arrazoia nuela konturatu nintzen eta berarekin elkartu ninduen euskerak. Nahiz eta berak ahaztu zuen, harro dagoela nik ikasten dudalako uste dut.
Euskera jakiteak poz handiak ekarri dizkit, ene sendia ezagutu nuelako, irakatsi ahal dudalako eta, gainera, ene arbasoei bere herriko zati bat itzuli nien.
Nik “Argentinan Euskeraz” programan ikasten dut, eta zorionez aurten programa honetako hogei urte ospatzeko literatura lehiaketa irabazi nuen. Idatzi nuen ipuinean kontatu nuen izeba eta bion artean sekretu bat geneukala, eta sekretu hori euskera zela. Zoriontsua sentizen naiz euskaraz jakitegatik eta, gainera, orain ene alabak ere ikasten ari dira.

Haize Hegoa euskal etxean, Montevideon

2011-05-09T01:57:00.000-07:00

2009 urtarrila, Euskara Munduan programako barnetegia, Montevideon

Nire herrian euskal etxe asko daude, eta etxeetan euskal kultura zabaltzen dute. Haize hegoa da nire euskal etxea, eta Montevideoko euskal etxerik gazteena da.

Nahiz eta hasieran dantzak bakarrik egin, euskara iritsi zen nire euskal etxera 1997 urtean gutxi-gorabehera.

Uruguaiko bi neska, nire ahizpa Paola eta Lucia, Argentinara joan ziren eta parte hartu zuten euskara kurtsoan. Lehen Barnetegitik etorri eta gero, klaseak ematen hasi ziren, eta ni joan nintzen lehenengo kurtsoetara.

Euskal etxeko jendearekin (dantzariekin) egiten dira kurtso hauek baina gero beste pertsonak etorri ziren euskal etxera euskara ikasteko.
Urte batzuetan Paolak eta Luciak Argentinan ikasi zuten, eta gero, Euskal Herrira joan ziren irakasleak izateko. Orain biak irakasleak dira, eta beste mutil batek ere, Leonardok, EGA azterketa egin zuen, eta bere ere irakaslea da orain. Beraz, hiru irakasle ditugu hemen.

Duela gutxi hitzarmena egin zen HABErekin eta horregatik euskara Unibersitatera iritsi zen. Euskaldun eskola batean eta nire euskal etxean ere euskara-klaseak daude.

Euskal udalekuak ere egiten ditugu, eta euskal etxeko beste lagun batzuekin gauzak antolatzen ditugu: jokoak, txapelketak, erakusketak, etab. Eta euskara beti agertzen da.

Aurten hasi gara Karina eta biok klaseak ematen umentzat eta oso ondo ateratzen ari dira: Karinak txikiei ematen dizkie klaseak eta nik, gazteei.

Viedman, Patagonia

2011-05-09T01:56:00.000-07:00

1900 urte aldean Europatik Argentinara euskaldun asko iritsi ziren, eta lurralde zabal honetan leku desberdinetan errotu ziren.
Euskaldun batzuk hiri handietan bizi ziren. Hor Euskal Etxeak sortu zituzten, euskaraz hitz egiteko leku berezia izango ziren. Herri txikietan edo landan gelditu ziren beste euskaldun batzuek lana bertan aurkitu zuten.
Familia gutxik irakatsi zieten euskara seme-alabei.

Urtea joan urtea etorri, beren ondorengoek hitz batzuk, abestiak edo esaldi maitekorrak esaten zizkigutela gogoratzen dugu.
Orain Argentinan Euskaraz edo Euskara Munduan programek gure arbasoen hizkuntza ikasten hastea ahalbidetu digute.

Viedman, adibidez, pertsona helduek eta gazteek euskera ikasi nahi dute.
Komunitate hauetan Zentro Baskoa dago eta euskara-klaseak antolatu ditu. Gainera, euskaraz abesten duen koru bat osatu du euskal kultura eta euskera zabaltzeko.
Helburu horrekin, urtean bi edo hirutan, ordu beteko irratsaioa antolatzen du.

Zentro baskok bere bazkideei hilero buletina banatzen die komunikatzeko.
Hor albisteak eta euskarazko agurrak, esaldi arruntak, zenbakiak eta abar ematen dizkie entzuleei euskera ikasteko.

General Rodriguezen

2011-05-09T01:55:00.000-07:00

General Rodriguez-en, orain dela hamaika urte Euskal Etxea sortu zen eta harekin euskara-ikastaroak ere bai. Harrezkeroztik beti izan ditugu ikastaroak. Bi euskara-talde daude: Umeentzat eta helduentzat.
Apirilaren lehenengo egunean hasten dira ikastaroak, abenduaren 3an, Nazioarteko Euskararen Egunean, bukatzeko. Urtero jai berezia antolatzen dugu ospatzeko. Esate baterako, klasean egiten ditugun bideoak, dramatizazioak, dantzak, olerkiak, euskaraz karaokea, denon aurrean aurkezten ditugu.

Astero “EUSKALDUN ORDUA” irratsaioan – ordu bateko saioa da- Martinek eta Ana Laurak euskararen alde hitz egiten dute; eta, zorionez, jende askok entzuten du saio hori gure herrian.
Urtero Euskal aste nazionala ospatzeko zenbait lehiaketa antolatzen dituzte, eta guk beti parte hartzen dugu. Adibidez, pasadizo lehiaketa, amodiozko gutunak, errezetak, euskararen aldeko idazlanak, bideoak. Egia esateko sari batzuk jaso ditugu.
Gure Euskal etxean euskarazko filmak ere proiektatzen ditugu.

Azkenik, Herria da gorputza, hizkuntza bihotza da, eta gure Euskal etxean euskararen taupadak sentitzen ditugu.

Txilen euskaraz?

2011-05-09T01:54:00.001-07:00

Santiago de Txileko euskal etxea

Euskarari dagokionez, Txileko egoera oso berezia da. Nahiz eta euskal presentzia nabaria izan, oso jende gutxik ikasi nahi du euskara.

Momentu honetan ia ikasle guzti-guztiek ez dute harremanik Santiagoko Euskal Etxearekin edo ez dute euskal jatorririk.
Orain dela urte batzuk unibertsitate batzuetan euskal kultura klaseak ematen ari dira. Klase hauek Eusko Jaurlaritzaren ekimena dira euskal kultura jakinarazteko.
Beharbada klase horiengatik edo Boga sistema implementazioarengatik azken bi urteotan ikasleen kopurua handitu egin da.

BOGA sistemaren bidez irakaskuntza oso laguntza handia izan da, eta ikasleak motibatu ditu. Baina oraindik asko falta zaigu euskarari dagokion lekua emateko gure Euskal Etxean.

Nire esperientzia Euskal Erria euskal etxean, Montevideon

2011-05-09T01:53:00.000-07:00

Posible al da euskara ikastea Euskal Herritik kanpo?? erantzuna da bai, posible da, eta gainera beste kontinenteetatik. Orain dela 20 urte hasi zen Argentinan egitasmo bat euskara ikasteko, programa hori “Argentinan Euskaraz” deitzen zen.

Oso esperientzia interesgarria izan zen programako kideentzat eta proiektu hori Euskara Munduan-en hazia da, adibidez Montevideon EGA duten hiru pertsona daude, Argentinan Euskaraz programako aurreko kideak dira. Euskara Munduan-en helburua da euskara zabaltzea mundu osoan, eta edozein lekutan bizi diren pertsonak proiektuko kideak dira. Euskara Munduan-ek dauzka Kolombiako, Uruguaiko, Argentinako, Txileko, Peruko, Brasilgo eta ez dakit nongo kideak, eta bere sistema erosoa da: astero, saio berria agertzen da eta saio berri honek dauka azken lana. Beharrezkoa da azken lana bidaltzea ikasleari. Plataforman daude ariketa asko egiteko, entzumenak, bideoak eta mota askotako jarduerak.

Urtero bi aldiz egiten ditugu barnetegiak euskaraz bizitzeko, eta saioak praktikatzeko, baina uste dut euskara erabiltzeko direla barnetegiak. Bai, posible da euskaraz bizitzea Hegoamerikan. Ni Euskara Munduan-eko kidea naiz eta orain arte zoragarrizko esperientzia izan da.

Euskara HIru Errekan, Tres Arroyosen

2011-05-09T01:51:00.001-07:00

Betidanik jakin dugu euskaldun asko direla Tres Arroyosen, baina sekula ez dira leku batean elkartu. Hala eta guztiz ere, mila bederatziehun eta larogeita hemeretziko maiatzean biltzar batetik sortu zen lehenengo Euskal Etxea, HIRU ERREKA izenekoa.

Gero, jadanik, bi mila eta hiruan Mar del Platan bizi zen mutil bati deitu zioten Euskal Etxeko zuzendariek. Mutilak lan egiteaz gain euskara ikasten zuen. Gainera, mutila giharduna eta erakargarria omen zen (ez dakit orain).

Dena den, mutila Tres Arroyosera itzultzekotan omen zen. Urte horretatik ere HABEko plataforman ikasten hasi zen. Honela astero-astero euskarazko saio bat egiten hasi zen. Horretaz gain, astebururo irratiko programan egiten zuen euskarazko atala. (Zenbakaitz…..radio vasca deitzen da). Kolektibitate festan ere parte hartzen zuen euskarari buruz kontuetan eta klaseak zabaltzeko.

Ekintza guztiek zabalkunde handia izan zuten.

Hala Euskal Herritik itzuli orduko Chavesko jendeak ere deitu zion baita euskara irakasteko.

Aurten egingo dugu lehen kurtsoa txikientzat.
Bueno, hau da, labur-labur esanda, nire euskal etxean euskarak izan duen historia.

Kleopatra

2011-05-09T01:08:00.000-07:00

Asko izan da idatzi eta egin dena Kleopatraren ohiz kanpoko adertasunaren gainean. Hala eta guztiz ere, aurkitu diren garai hartako marrazkien eta grabatuen arabera, bere edertasuna ez zen fisikoan oinarritzen, nortasunean baino.

Eta orain bitxikeria bat kontatuko dizuet. Bigarren mundu gerraren bitartean, Britainia Handiko armadak talde berezi bat zeukan SOE deitutakoa (special operations executive). Taldea sortu zen erresistentzia egiteko naziek okupatuta zeuden herrialdeetan, eta bere ekimenen artean pasaporte faltsuen sorkuntza zegoen. Gaur egun arte mantentzen diren pasaporteen artean Adolf Hitlerrentzat egindako bat dago. Pasaporte honen sorkuntzaren zergatia ez dago argi, baina ikusi daitekeenaren arabera, egilearen edo egileen txantxa bat izan zen.

Horrela izan ote zen?

2011-05-09T01:04:00.000-07:00

1810ko maiatzaren 25a oso egun garrantzitsua da argentinarrentzat: Revolución de Mayo (Maiatzeko Iraultza) gertatu zen
Egun horri buruz kontatzen dizkigutenak egia ote dira?
Egun euritsua zen. Mayoko plazan jendetza euritakoekin zegoen, bularrean zinta zuri eta urdin argiak zituzten, Frenchek eta Berutik banatu zizkietenak
Dirudienez, 1810ean pertsona aberatsek euritakoak zituzten, Europatik inportatzen zituztelako.

French eta Beruti zinta-banatzaileak ez ezik, iraultzaren aldeko asaldatzaileak ziren. Bere ekintzagatik “chisperos” deitu zieten.

Gazte horiek zintak bereizgarri moduan banatu zizkieten bizilagunei; zein koloretakoak ziren oraindik ez dakigu: zuri, gorri, edo urdinak omen ziren. Gainera, ez dago oso argi herrimugimendua edo kolpe militarra izan ote zen.

Sei gezur

2011-05-09T01:03:00.001-07:00

Nik istorio oker bakarra ez, sei kontatuko ditut:
1- Cristobal Colon-en karabelak ez ziren hiru, bi baizik: La Pinta eta La Niña ziren karabelak, zeren eta Amerikaren aurkikuntzan parte hartu zuen beste itsasontzia “nao” bat zen, beste biak baino handiagoa den itsasontzi-mota bat. Maria Galanta zuen izena, baina, Colon-ek Santa Maria izena jarri zion.
2- Salem-go sorginak ez zituzten sutan erre: Sorginkeria kasuetan erabiltzen zen zigorra eman zieten, eta, urkatu egin zituzten.
3- Napoleon ez zen hain txikia: Izan ere, 1,68 m luze zen; gainera, bere etsai Wellingtongo dukea baino altuagoa zen.
4- Bikingoek ez zuten kaskorik erabiltzen, ezta adarrik ere: Gustav Malstrom margolariak 1820 urtean pintatu zituen hainbat koadrotan agertzen dira bikingoak kaskoak eta adarrak erabiliz; baina, hauxe da egia: Malstrom-ek horrelako kaskoekin pintatu zituen deabruaren antza izatea nahi zuelako.
5- Guillotina: Ez da frantziar asmakizuna, eta, asmatu zuena ez zen Ignace Guillotin; Guillotinek bakarrik exekutatzeko proposatu zuen. Erromatarrek dagoeneko ezagutzen zuten, eta, jakina, erabili ere egiten zuten.
6- Van Gogh-en belarria: Van Gogh-ek ez zuen belarria moztu, belarriaren zati bat baizik.

HIru gezur

2011-05-09T01:02:00.001-07:00

1) Apolo bidaiari buruz esaten zuten Las Vegsetik 150 kilometrora filmatu zutela, basamortuan. NASAko eta ANPko eta Estatu Batuetako Militarrak, denak giltzapetuta, baina oso oroso zeuden. Oso ezaguna da Amstrong eta beste militarren artean Peachy Kennengatik sortu zen liskarra.
Peachy Keen Las Vegaseko dantzaria zen.

2) Argentinan. 1810eko maiatzaren 25ean ez zuen euria egiten, baina historia-liburuetan jendea agertzen da euritakoekin.

3) Denek dakite Jack The Ripper, Londreseko hiltzailea, Victoria Erreginaren medikua zela.

Uruguaiko uholderik txarrenak

2011-05-09T01:01:00.000-07:00

1959ko uholdeak Uruguaiko historiako txarrenak izan ziren. Uruguaiko zerua estalita zegoen. Partikula asko iritsi zen AEBetatik (Amerikako Estatu Batuak).
Han bonba atomikarekin frogak egiten ari ziren Atlantiko itsasoan. Haiek inoiz ez zuten esan hori egin zutela.
Hodeiak handiak ziren, eta Uruguain eta Brasilgo hegoan geratu ziren. Horregatik, euria egin zuen bost hilabetez.

Apirilean hasi zen euria, Dr. Alberto de Herrerari (buruzagi politikoa) lur ematen ari zirenean.
Uruguain ez zegoen ez fruiturik, ez barazkirik, eta herria bakarrik eta isolatuta zegoen, hegazkinek ezin zuten hegal egin.

Jende guztiak laguntza eman zien etxerik gabe geratu zirenei. AEBek ere bidali zituzten gauzak laguntzeko.

Hwang Woo-su

2011-05-09T01:00:00.001-07:00

2004 eta 2005 artean Hwang Woo-suk, Seulgo Unibertsitate Nazionaleko irakasleaK, bi artikulu argitaratu zituen Science aldizkarian. Artikulu haietan klonazioaren bidez gizakiaren enbor-zelula sortzea lortu zuela esaten zuen Hwang-ek. 2005ko azaroa arte Hwang bere eremuan munduko jakitun aitzindarienetako bat zela uste zuten. Baina geroko ikerketaren arabera, Hwang profesoreak esperimentu multzoa faltsutu zuen.
2006an datuak bidegabe erabiltzeagatik eta bioetika legea hausteagatik salatu zuten; hala ere, Koreako gobernuak ez zion galarazi klonazio-inbestigazioa egitea.
Gaur, profil baxuko ikerlaria da, Sooam Bioingeniaritza Ikertzeko Zentroan egiten du lan eta txerri-enbrioiak sortzeko programaren arduraduna da.

Trauko eta independentzia

2011-05-09T00:55:00.000-07:00

Uff hau zaila da, baina ondo pentsatu behar dut.
Bueno, egia esan istorio hau elezahar bat da, baina jendeak egia dela uste du. Txiloe irla bat da eta hegoaldean dago.
Han jendeak “Traukoaren semea da” esaten die aitak ezagutu ez dituen haurrei.
Traukoa munstro antzekoa da, gizon txiki eta itsusia, baina bere begien begirada magikoa da, eta begiradagatik emakumeak limurtzen ditu. Bueno istoria polita da, baina ez du zentzurik gai nagusiarekin. Jajjaj bueno gogorazen dut guk oker handia dugula. Guk, txiletarrok, gure indepentzia ospatzen dugu irailean- 1810ko irailearen 18an-, baina 1818ko otsailaren 12an aldarrikatu zen gure independentzia.
Baina zergatik ospatzen dugu iralean Txileko aberri eguna?
1810ko irailaren 18 an izan zelako Lehen gobernu-batzordea, eta orduan eman zelako gure lehen pausoa Indepentzia bidean.

Argentinako bandera

2011-05-09T00:54:00.000-07:00

Aspalditik gaur egun arte, Argentinako bandera Belgranok asmatu zuela esan da, eta egia da, baina banderadiferentea zen, , garai horretan, beste kolore bat zuen eta. Gainera, badirudi, ez zuela eguzkirik.
Orduan zer gertatu zitzaion banderari? Bueno, hau bertsio estraofiziala da (eta, benetakoa, jakina!): Belgranok asmatu zuen bandera ez zen zeru-kolorekoa, ez zen urdin argia, urdina baizik. Banderaren erdian eguzki bat ere egin zuen, baina izpirik gabea.
Azken batean banderak bi tira urdin (goian eta behean) eta erdigunean zuria, eguzki borobil batekin omen zituen.
Gero, San Martinek Andeetako kanpainarietarako hartutakoan kolorea eta beste gauza batzuk aldatu omen zizkion.
Esten dutenez, San Martin “Lautaroren Logia”koa zen eta horregatik bihurtu zuen urdin argia edo zeru-kolorekoa. Eta gero eguzkiari izpiak jarri zizkion.
Hala eta guztiz ere, banderak antzekoak dira. Ez dut uste San Martinek asmo txarrik izan zuenik, agian, bandera aldatzea hobeto iruditzen zitzaion.

Herritarren defentsa eta Ingelesen Inbasioak

2011-05-09T00:53:00.000-07:00

Ingalaterra Frantziaren kontrako gerla napoleonikoetan zebilen XIX. mendearen hasieran.
Horregatik, Espainiaren kontrolpean zeuden Amerikako lurralde zabalek garrantzi ekonomiko eta estrategikoa hartu zuten Britainia Handiarentzat.
Ingalaterrarentzat garrantzi handia zuen koloniak lortzeak, boterea izugarri handituko baitzuen.
1806 eta 1807 urteetan ingelesek bi aldiz Río de la Platako kolonia espainiarrei erasoa jo zieten. Hauek dira Ingelesen Inbasioak.
1806an, 45 egunez britainiarrek Buenos Airesen hiria hartu eta gero, Santiago Liniersek Buenos Airesetik kanpora bota zituen. Gertaera horri Errekonkista deitzen zaio.
1807an ingelesak Buenos Aires berriro hartzen saiatu ziren. Hala ere, ez zuten lortu, indar armatuek ingelesei uko egin zieten.
Hiriaren babes-indarrak ez zituzten Espainiako erregearen zerbitzura hiriko tropa ofizialak bakarrik osatzen, herriko borondatezko miliziak baizik.
Talde militar hori oso ondo antolatua zegoen eta Patrizio-eregimenduaren jatorria da.
1807ko ondorengo gertaeretan lehen aldiz, herriaren borondatea nagusitu zen erregearen borondatearen aurrean. Nahiz eta erregeak Erregeordea izendatu zuen , Buenos Airesko biltzarrEan auzokoek kargutik kendu zuten eta Santiago Liniers aukeratu zuten horretarako.
Gertaera horri Defentsa deitzen zaio.
Herritarren erresistentziak eta parte-hartzeak Errekonkistan eta Defentsan lider kreoloen boterea eta ospea handitu zituzten.
Bi gertaera hauek Argentinako kulturan, 1810eko Maiatzaren Iraultzaren aurrekari hurbilak dira eta Argentinako Independentziaren prozesuaren hasiera.
Ingeles inbasioen irudi zabalena herritarren defentsa da: herrikoek teilatuetatik olio irakina botatzen zieten britainiarrei.
Historia pasarte hau oso ezaguna da. Hala eta guztiz ere ez da guztiz egia.
Hona hemen zergatik uste duten askok ez zietela olio irakina botatzen, ura baizik.

Oliba olioa Andaluziatik ekartzen zuten.
Amerikako oliba ugalketa eta produkzioa hain ugaria bihurtzek urduritu egin zituen espainiarrak, eta horregatik, Karlos III-k Amerikako oliba-produkzioa errausteko agindu zuen.

Inbasio ingelesak I

2011-05-09T00:52:00.000-07:00

Bi inbasio izan ziren. Lehenengoa 1806. urtean.
Garai hartan Buenos Aires Rio de la Platako erregeordetzaren hiriburua zen, eta milizia britainiarrek 45 egunez okupatu zuten hiria.
Santiago de Liniersen jendeak armada menderatu egin zuen.
1807. urtean, berriro etorri ziren Montebideotik Buenos Airesera milizia britainiarrak, baina zorte txarra izan zuten. Hemengo soldaduak eta herriko jendea elkartu ziren defentsa egiteko.

Esaten da herriko jendeak teilatu gainetik olio bero-beroa, brea eta zementua bota ziela britainiarrei, baina ez ziren olioa, brea eta zementua ur irakina baizik.
Orain arte ikasi dute gure ikasleek oker hau gure eskoletan.

Colónek aurkitu ote zuen Amerika?

2011-05-09T00:51:00.000-07:00

Eskola guztietan ikasten dugu Colon Ameriketara heldu zenean, bi mundu elkartu zirela, baina gertaera hori ez zen Amerikan izan.

Espainiakoak Ameriketara heldu zirenean, munduko genozidio handiena gertatu zen.

Bi kulturak elkartu balira, hurbil biziko ziren eta biak haziko ziren, baina Ameriketan ez zen hori gertatu: kanpokoek izugarrizko basakeriaz hil zituzten aborigeneak, bertakoak.

Ez zuten errespetatu, ez haien erlijiorik, ez haien kulturarik. Kanpokoak nahi zuten gauza bakarra urrea eta aberastasuna zen.

Bi munduak topatzea oso ona izango litzateke, baina indarkeriarik gabe, gezurrik gabe, engainurik gabe.

Ziur aski norbaitek aurkituko zuen Amerika, jakina, baina XV. mendean kanpokoak ezin izan ziren hemengoen lekuan jarri. Ezin izan zuten ulertu haiek bezalako pertsonak zirela indigenak, eta Amerikan eraikita zegoen guztia suntsitu zuten.

San Martinen zaldi zuria

2011-05-09T00:50:00.001-07:00

Historioan zaldi famatuak daude. Zaldi batzuk jabeak bezain famatuak izan dira. Alejandro Magnoren zaldia Bucefalo zen, Babieca Cid Campeadorena, Rocinante Quijoterena, Tornado Zorrorena, besteak beste.
Argentinako historioan San Martinen zaldi zuria famatua izan zen eta gaurdaino iritsi da fama hori. Andeetako gurutzadako irudietan beti San Martin agertzen da zaldi zuri baten gainean. Hala ere, inork ez daki ezer esaten askatzailearen zaldi zuriari buruz. San Martinek erabili zuen zaldia beti desberdina zela esaten dute, inoiz ez zuela zaldi nagusirik izan.
Badirudi, San Martin oso txarra zela zaldian ibiltzen eta makina bat aldiz erortzen zela beldurra ematen zioten zaldietatik.
Andeak gurutzatzeko esku-ohe batean eraman omen zuten.

Egiak, gezurrak, haluzinazioak...

2011-05-09T00:49:00.000-07:00

Armstrongek ez zuen inoiz ilargia zapaldu.
Ez zen astronauta, fikziozko sorkaria baizik. Metro-Goldwyn-Mayer ekoizpen enpresak fikziozko programa bat asmatu zuen mundu osoa hunkitzeko.

-Lukreziak jendea ez zuen erail originaltasunez, izan ere, Yiya Murano imitatuz egin zuen.

(Yiya Murano serieko hiltzaile argentinarra da. Lagunei dirua maileguan eskatu ondoren, tea hartzera gonbidatzen zituen, banaka edo binaka, eta tea hartzen zuten bitartean pozoitzen zituen). Nolako laguna!!!!!!! Hemen esaera zahar bat dago esaten duena:
“ Hau bezalako lagunekin, ez ditugu etsaiak nahi!!!!!”

-Colonek ez zion eskatu dirua Isabeli bidaia egiteko, Lukreziari baizik ondoren tea hartzera gonbidatu zuen

-Amerikako itsasaldea ikusi orduko Neronek zera esan zuen oihuka: Sua! Sua!!!!!!! Eta Erroma garretan ikusten zuen bitartean Colonek oihu egin zion: Lurra!!!!!Lurra!!!!!!.

Agustín Tosco: sindikalista cordobarra.

2011-05-09T00:47:00.000-07:00

Agustín Tosco “Luz y Fuerza” Sindikatoaren Idazkari Nagusia ( Secretario General) Oso zintzoa eta guztiz maitatua izan zen. Lagunek eta kontrakoek errespetatu zuten
Gaur egun oraindik ere jendeak Diktadurak hil zuela sinesten du. Eta gauza bera errepikatzen jarraitzen du.
Baina azken diktadura militarra 1976an hasi zen eta 1983ra arte iraun zuen. Agustin Tosco 1975an hil zen
Historioa pixka bat azaldu beharko dut hau guztia argitzeko.
“Cordobazo”a egin ondoren, gobernu militarrek Tosco aldiro espetxeratu eta askatzen zuten.
Gero eta argalagoa ikusten zuten.
Demokrazia berreskuratuta, langileen egoera eta bere ideiak defendatzen jarraitu zuen.
Izan ere, Salvador Allendek Txileko Gobernua jaso zuenean, Tosco haren ondoan agertu zen. Demokraziaren festa izan zen.
1973an Perón Presidentea hil zen
Ondorioz, Konstituzionaren arabera, María Estela Martínez de Perón ek xjarraitzen zuen Argentinako presidente, baina Lopez Regak zuekan boterea. Lopez Regak berak aurkariak torturatzeko, desagerrarazteko eta hiltzeko “AAA” taldea sortu zuen. Oso pertsonaia gaiztoa izan zen.
Gobernu Konstituzionala izan arren, jarduera ikaragarri hauek egin ziren.
“AAA”k (Gaztelaniaz Alianza Argentina Anticomunista) Tosco pertsegitu zuen, eta sindikalistak klandestinitatera bizitzera joan behar izan zuen,
Une hartan gaixotu zen eta sendagile klandestinoek ezin zuten ondo zaindu. Zenbat eta denbora gehiago pasatu, orduan eta okerrago zegoen.
Infekzioa handitu egin zen eta antibiotikoak lortzea oso zaila zen.
Azkenean, setizemiak jota hil zen, 1975ean.
Beraz, Tosco militarrek kartzelan hil zutelako ideia faltsua da.
Beste berri interesgarri bat:

Hilobiratu zutenean, Cordoba osoa atera zen kalera liderra omentzera.
Milaka pertsonak gorputza lagundu zuten eta hiria banderez beteta zegoen.
Poliziak ez zuen ezer egin, eta jendetza isilik ikusi zuen.

Gu ere poeta

2011-05-01T23:58:00.000-07:00

Rio Cuartoko (Argentina) barnetegian, ikasle batzuek Kirmen Uriberen Bilbao-New York-Bilbao liburuaz hitz egin zuten. Online kurtsoan gaia gehiago lantzea erabaki genuen eta, besteak beste, Lagun bat poema musikatua jorratu genuen. Ondoren, ikasleei antzeko egitura erabiltzeko eskatu genien. Hona hemen Hego Ameriketako euskal poeten lanak,

LAGUN BAT

Bada gorroto dudan lagun bat
Zuhaitzean gora egin nahi dudanean
“ez, ez, ez, hobeto ez”, esaten dit,
“laprast eroriko zara lurrera”.

Bada gorroto dudan lagun bat
Gitarra jo nahi dudanean
“ez, ez ez, hobeto ez” esaten dit,
“soka bat apurtuko duzu berehala”

Bada gorroto dudan lagun bat
Mendietan gora egin nahi dudanean
“ez, ez ez, hobeto ez” esaten dit,
“ez da ezer izango eta behera etorriko azkarra”

Bada gorroto dudan lagun bat
Nire lagunekin kartetan jokatu dudanean
“ez, ez ez, hobeto ez” esaten dit,
“Partida bakarra irabaziko duzu 2x3 batean”

HIRU LAGUN

Hiru lagun nirekin doaz aspaldiko
Nor, Non eta Noiz
Bere izenak ziren;
Egun batez, mozkorra nintzenean ,
Euren aurpegiak
Ikusi ahal nituen
Eta euren benetako izenak
Aurkitu dut:
Ni, Hemen, Orain.

Jendearen, zeruaren, ibaien, oihanen eta mendien artean

Mendietan gatibu joan dira nire egunak,
Eta bertatik irten arte ez nintzen konturatu.
Orduan ezagutu nuen urruntasuna, bakardadea eta hustasuna,
Eta atzean utzitako guztia gabetsi nuen.

Nire oroitzapen eta ametsak, zure begirada, dena geratu zen han.
Eta, orain arrotz bat naiz; oroi-minez bizi dena,
urruntasunak ukatzen diona gogoratu
eta hemengoa eta hangoa aurkitu eta alderatzen ari dena.

Zain nago, noiz izango zure artean,
bertako ekiloreen artean, berriro geografiaren gatibu,
Nire ametsak eta zure begirada
Noiz elkartuko zain,
Jendearen, zeruaren, ibaien, oihanen eta mendien artean.

AITAREN MENDIA

Aitaren mendia ikusitean,
eta baserri antzinakoa
ikusi dudan momentuan
hor dagoen historia nirea da

Historia belarretan dago
historia nirea non da?
Historia elurretan dago
Nork daki egia?

Mendi hartan dago sekretua.
Nire bizitzaren jatorria
aitaren mendian dago,
milaka urteko egia da.

ADISKIDETASUNA

Adiskidetasuna arrosa bezalakoa da
bere kolorea oso polita da,
eta bere egitura hauskorra;
baina, zaintzen ez bada,
zapuztu egingo da.

Dena pasatu eta
bukatu aurretik,
Izan konfiantza lagunarengan;
Lagunaren eskua baita
bakea sentiaraziko dizuna.

LAGUN BAT

Bada beharrezko dudan lagun bat
Euskaraz idazten hasi nahi dudanean
“Ez, ez, ez! akatsa”, esaten dit
Hau pena! Saiatu berriro!

Bada beharrezko dudan lagun bat
itzulpen bat egin nahi dudanean
“Ez, ez, ez! Aldrebestu” agintzen dit
Lasai! Hurrengoan hobetuko duzu.

Bada beharrezko dudan lagun bat
Euskaraz hitz egin nahi dudanean
“Ez,ez, ez! -ELA erabili!” esaten dit
“Pixkanaka-pixkanaka hitz egitea erraza da”.

Bada beharrezko dudan lagun bat
Lagun horren izena Gramatika da
“Bai, bai, bai!” esaten diot beti
“Kasu egingo dizut”.

BASOKO LAGUNA

Bada maite dudan lagun bat
basoan lan egin nahi dudanean
“ez, ez, ez hobeto ez” esaten dit,
“otsoak han daude eta hilko zaituzte”

Badira maite ditudan herriko lagunak
basoan lan egin nahi dutenean
“bai, bai orain bai” esaten didate,
“otsoak han daude eta hil beharko dituzue”

Lagun batek bakarrik ez dezake ezer egin,
Herriko lagun guztiak indartsuak dira
“bai, bai, orain bai” esaten didate
Otsoak han daude, baina bihar ez dira izango

Eta bada maite dudan lagun bat
basoan lan egin nahi dudanean
“bai, bai orain bai” esaten dit,
“basoa oso lasaia da, orain ez dago otsorik”
orain ez dago otsorik

HOSTOA ETA HEGAZTI HEGALARIAK

ZUHAITZ BAT LURRERATUKO DUZU
BI, HIRU, LAU
BAINA HOSTOA EZ.
BETI HOSTO BAT SALBATUKO DA.
ETA EGUZKIEN AZPIAN HEGAN EGINGO DU.

HEGAZTI BAT GILTZAPERATUKO DUZU
BI, HIRU, LAU
BAINA BERE KANTUA EZ
BETI BI GAUZA BETIEREKO EGONGO DIRA
IDEIAK ETA MAITASUNA.

Nire arima

Bada maite dudan lagun bat
Nire helburua lortu nahi dudanean
“bai, bai, bai, hobeto bai”, esaten dit
“zuk egin ahal duzu eta”.

Bada maite dudan lagun bat
baikor sentitu behar dudanean
“bai, bai, bai, hobeto bai”, esaten dit
“Gauza ederretan pentsatzea”

Bada maite dudan lagun bat
Gaixotasunaren aurka egin nahi dudanean
“Bai, bai, bai, jaso bai” esaten dit
“zuk egin ahal duzu eta”

Bada maite dudan lagun bat
lagun hori gainditzeko nahia da
“Bai, bai, eta baietz” esaten diot egunero
“Beti kasu egingo dizut, bada”

Cauca enpresa

2011-04-11T03:38:00.001-07:00

Trenque Lauquenen oso ospetsua den lantegi bat dago.
Bere izena “Cauca” da. Caucak txokolateak eta esne-goxokiak egiten ditu.
Hasieratik familia-enpresa da eta bere produktuak artisauak dira.
Bere produktu ezagunena Vauquita da, oso goxoa da: esne-goxoz eta azukrez osatutako karratu bat da.
Caucak bonboiak ere egiten ditu., txokolatezkoak eta fruituz beteak.

Lehenengo Caucak bere produktuak Trenque Lauquenen bakarrik saltzen zituen, baina orain Argentina osoan dira ospetsuak.
Pazko-astean eta eguberrietan bere erakusleihoak paregabeak dira. Txokolate oso ona jan nahi izanez gero, Trenque Lauqunera etorri behar duzu.
Txikia nintzenean amak, ongi portatuz gero, Vauquita bat ematen zigun.
Txori txiki batek esan dit Gabiri ere asko gustatzen zaizkiola.

Oracle

2011-04-11T03:34:00.000-07:00

Oracle 1977 jaio zen Silicon Valeyen. Bere izena Software Development Laboratories (SDL) zen.
Gero 1979an bere izena aldatu zen, Relational Software, Inc. (RSI).
Oracle Relacional datu-baserik onena da eta orain sei edizio ditu:

Oracle Database Enterprise Edition (EE).
Oracle Database Standard Edition (SE).
Oracle Database Standard Edition One (SE1).
Oracle Database Express Edition (XE).
Oracle Database Personal Edition (PE).
Oracle Database Lite Edition (LE).

Doakoa Express Edition edizioa bakarrik da.

Oraindik orain, Oraclek eskuratu zuen Sun Microsystems eta harekin MYSOLez arduratzen den enpresa komertziala.

Informazioa wikipedian

Istilart enpresa

2011-04-11T03:33:00.000-07:00

Arechabalaren bizitza oso interesgarria iruditzen zait, hemen Coronel Pringlestik hurbil, Tres Arroyosen Juan Bautista iItilartek 1898 urtean enpresa handi bat eraiki zuen.
Juan Bautista Istilart iparraldean, Macayen jaio zen 1867ko uztailaren 29an. Argentinara 10 urte zituenean etorri zen.
Tres Arroyosen irin–errota batean egiten zuen lan, administratiboa zen, baina lan hori ez zitzaion gustatzen, eta, 1898an bertako ekonomia ongi zebilenean, lantegi bat ireki zuen: hantxe sortu zen bere lehen asmakizuna eta beste asko.
Lehenengo mundu gerra izan zenean, bere enpresaren irabaziak asko gehitu ziren eta garai horretan, 1915ean, Istilart markako produktu ospetsuena sortu zen: egur-ikatzeko sukalde ekonomikoa (cocina economica).
Burdin salda zen eta brontzezko burdineria zuen. Burdinazko bere plantxak eta labea janaria egiteko oso onak ziren. Argentinan nahiz Argentinatik kanpo arrakasta handia izan zuen sukalde honek. Istilart nazioarteko izen handiko enpresa zen.
1922an Istilart haize-errotak fabrikatzen hasi zen. Ereiteko makinak ere bai.
Milaren bat gizonek lan egiten zuten Istilarten lantegietan..
Istilart Argentinako industria da eta kapital lokalak dauzka, baina bere sortzailea Euskal Herrikoa zen. Enpresa hau oraindik jardunean da.

Susaeta argitaletxea

2011-04-11T03:32:00.000-07:00

Juan Susaeta beste etorkin euskaldun bat zen, Antioquiara 1960 urtean iritsi zen, eta Susaeta argitaletxea sortzeagatik bihurtu zen enpresaburu.
Gaztetatik argitaratze negozioan sartu zen anaia Raimundorekin, eta 1963an Madrilen Susaeta Editoreak enpresa sortu zuten. Haur literaturan espezializatu ziren.

Urte batzuen buruan, Ameriketara anaiarekin bidaiatzea erabaki zuen eta horrela Perura joan ziren, Iberia argitaletxean lan egitera. Handik Juan Kolonbia pasatu zen, eta Medellin hirian ezarri.

Medellinen Espainiako kontsula izan zen. Bertan inprimategi/argitaletxe bat ireki zuen. Everado Zapata Santillanaren Cromos eta Abeze Coquito merkaaturatzen hasi zen.

Geroago, enpresa hau Susaeta Editoreak bihurtu zen, eta egoitza Medellindik hurbil dagoen Envigadon izan zuen.

Gero Juan Susaetak Jorge Luís Osorio Quijanora ezagutu zuen, eta biok Nacho Kartila atera zuten. Arrakasta handia izan zuen lan honek, tirada handia izan zuen, eta Susaeta Hispanoamerikan oso editorial ezaguna bihurtu zen.